Dysmorfofobia – zniekształcony obraz siebie

                            źródło: https://kolekcjonersurowcow.files.wordpress.com/2011/10/lustro.jpg

Gdybym zadała wam teraz pytanie, czy chciałbyś lub chciałabyś zmienić coś w swoim wyglądzie, to jestem przekonana, że większość z Was odpowiedziała by twierdząco. Czasami zdarza tak, że coś w nas samych się nam nie podoba, wobec własnego wyglądu potrafimy być bardzo krytyczni. Dla większości z nas pewne niezadowolenie z ciała jest, czymś codziennym. Nieustannie zderzamy się z tym, jak powinniśmy wyglądać, lub jakie pewne standardy piękna są obowiązujące w naszej kulturze. Kultura popularna sugeruje nam pewne zachowania, za którymi powinniśmy podążać (w tym także określone kanony tego co uznawane jest za atrakcyjne oraz społecznie aprobowowane), a każde inne odstępstwo, nawet minimalne, jest niedopuszczalne (Melosik, 2010).

Dla większości z nas to, że nie wyglądamy tak „jak z okładki” nie stanowi większego problemu w codziennym funkcjonowaniu, czasami zdarza się jednak tak, że to jak (nie) wyglądamy, przyczynia się do wielu problemów w tym natury psychicznej, i o tym będzie dzisiejszy post, czyli o Dysmorfofobi.

Kilka lat temu na kanale TLC, emitowany był program Kult białej skóry (The white beauty myth), w którym śledziliśmy losy bohaterów pochodzących spoza europy, reprezentujących różne kręgi kulturowe, którzy poprzez dokonanie operacji plastycznej, chcieli upodobnić się do obowiązującego kanonu piękna, którym według nich była biała skóra czy jasne włosy. Powodem dla którego, chcieli się zmienić była nieakceptacja siebie oraz przekonanie, że „biały wygląd” jest lepszy pod wieloma względami. Zabiegi jakimi się poddawali często były długotrwałe oraz bolesne a w efekcie zwiększały niezadowolenie i prowadziły do kolejnych zabiegów, które podobnie jak poprzednie nie przyniosły efektu i tak dalej…

Podając ten przykład chciałam przybliżyć nieco zaburzenie jakim jest Dysmorfofobia  (Body Dysmorfic Disorder) – czyli zaburzenie polegające na poznawczym zniekształceniu obrazu własnego ciała lub jego konkretnej części, w której dana osoba, uznaje, że jakaś jej część ciała jest nie adekwatna i nie pasuje do reszty. Owa część ciała w znaczący sposób w przekonaniu danej osoby stanowi przeszkodę w nawiązywaniu pełnych relacji społecznych  (osoby te często nie chcą wyjść z domu) oraz wykonują szereg czynności mających na celu wyeliminowanie niepożadanego wyglądu danej części ciała. Często uciekając się do pomocy chirurga plastycznego. Dodatkowo, po „zlikwidowaniu” jednego defektu, pojawia się następny, który także wymaga korekty.

Jedną z przymusowych czynności jest przeglądanie się w lustrze. Wszystkie zapewnienia o wyglądzie oraz sam wygląd powoduje duży stres i wiele negatywnych emocji. U podłoża leży także zaniżona samoocena. Co więcej w tym zaburzeniu, nie ma widocznych defektów jest to subiektywne poczucie danej osoby o tym, że to jak wygląda powoduje szereg jej problemów.

Szacuje się, że na dysmorfofobię choruje od 0,7% populacji do nawet 2,3%,  natomiast inne źródła podają, że do 2% całej populacji (ADDA). Chorują zarówno kobiety jak i mężczyźni.  Najbardziej narażone są adolescenci w tym wieku monitorowanie swojego ciała jest bardzo skupione.

            Badacze twierdzą, że u podstaw tego zaburzenia leżą czynniki kulturowe (wszechogólne zaabsorbowanie wyglądem i działania mediów skupiające się na promowaniu określonych ideałów), czynniki biologiczne i rodzinne (choć te nie są jeszcze do końca zbadane).

            W leczeniu stosuje się terapię poznawczo-behawioralną lub psychoanalityczną. Stopniowo w pracy terapeutycznej buduje się podwaliny pod zbudowanie realnego obrazu własnej osoby i postrzeganie go w sposób adekwatny oraz pracuje się nad eliminowaniem niechcianych nawyków jak np. częste przeglądanie się w lustrze czy nieustanne poprawianie makijażu.

 

Bibliografia:

http://www.adaa.org/understanding-anxiety/related-illnesses/other-related-conditions/body-dysmorphic-disorder-bdd

 

Melosik, Z. (2010). Tożsamość, ciało i władza w kulturze instant. Impuls.4

Czy można jeść zbyt zdrowo – rozważania na temat ortoreksji


Źródło:https://www.google.pl/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwiB5tyhiuHKAhUJWhQKHS3xCTkQjRwIBw&url=http%3A%2F%2Fwww.akademiadietetyki.pl%2Fgdy-zdrowe-odzywianie-staje-sie-obsesja-rzecz-o-ortoreksji%2F&psig=AFQjCNEig1UC9vF_mU0mh4LvovPgaYKEeQ&ust=1454777395450185

   Biorąc do ręki jakiekolwiek czasopismo lifestylowe, znajdziemy w nim przepisy na pyszne potrawy (z dołączonym zdjęciem potęgującym głód). Jednak kilka stron dalej będzie prezentowana pani o świetnej sylwetce, mówiąca o tym jak szybko udało jej się schudnąć dzięki cudownej diecie która zastosowała. Poniżej dodane będą również porady dotyczące aktywności fizycznej i oczywiście zdrowego odżywiania, polecające wyeliminować wiele grup pokarmów…

   Powyżej opisana sytuacji to klasyczny przykład oddziaływania mediów na nas w dobie współczesnego konsumpcjonizmu, ścierającego się z naciskiem na to by żyć i odżywiać się zdrowo (Ziółkowska, 2009). Taki wpływ społeczno-kulturowy kształtuje w nas postawy wobec własnego ciała i żywienia. Niestety wiąże się również z negatywnym konsekwencjami w postaci odczuwanego przymusu żeby posiadać jak najsmuklejszą sylwetkę (między innymi w anoreksji), czy też odżywiać się możliwie najzdrowiej (ortoreksja) (Janas-Kozik, Zejda, Stochel, Brożek, Janas i Jelonek, 2012; Stochel, Janas-Kozik, Zejda, Hyrnik, Jelonek i Siwiec, 2015).

   Pierwsze wzmianki na temat ortoreksji pojawiły się w książce amerykańskiego lekarza Stevena Bratmana pt. Health Food Junkies: orthorexia nervosa: overcoming the obsession with healthful eating (Bratman i Knight, 2000). Opisuje w niej swoje własne zmagania z tym zaburzeniem. Początkowo przez wiele lat był przekonany o słuszności swojego zachowania, jednak z czasem zrozumiał, że to nie tylko zdrowe odżywianie. Bratman tak bardzo skupiał na przygotowaniu i kupnie produktów, że odsunął się od najbliższych i z czasem jego stan zdrowia się pogarszał (ograniczał kolejne grupy produktów, ponieważ uważał, że nie są zdrowe). Autor opisuje również, że za początek swojej choroby uważa dzieciństwo i chorobę z jaką się wtedy zmagał, która wymagała od niego odżywania się w określony sposób. Rodzice, jako osoby mający decydujący wpływ na powstanie nawyków żywieniowych, wykształcili w młodym Bratmanie przekonanie, że duże skupienie na odżywianiu zapewnią mu zdrowie. Bratman korzystając w własnych doświadczeń opracował również Bratman Test for Orthorxia (Bratman i Knight, 2000). Padają w nim między innymi pytania o: planowanie diety, spożywania posiłków po za domem, samopoczucie kiedy jednostka zdrowo się odżywia.

   Temat ortoreksji w swoich pracach badawczych podejmują również uczeni z włoskiego Uniwersytetu Sapienza (Donini, Marsili, Graziani, Imbriale i Canella, 2004). Opisują oni ortoreksję jako jednostkę chorobową posiadające elementy charakterystycznego dla obsesyjno-komuplsywnego zaburzenia osobowości. Ortoreksję traktują jako zaburzenie długotrwałe, cechujące się zdecydowanie nadmierną fiksacją na zdrowym odżywianiu (ibidem). Kiedy  sposób odżywiania osób z orotreksją zmienia się na mniej zdrowy odczuwają zdecydowane obniżenie jakości własnego życia.

   Inne z doniesień naukowych mówią, że zaburzenie to można rozpatrywać w kategorii zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych (ze względu na występowanie obsesyjnych myśli o konieczności jak najzdrowszego odżywiania się oraz kompulsji, czyli na przykład spożywania posiłków tylko w domu) (Janas-Kozik i wsp., 2012). Ze względu najlepsze zbadanie elementu behawioralnego tego zaburzenia, niektóre z badań podejmują próbę klasyfikacji ortoreksji w ramach uzależnień od zachowań (Rowicka, 2014).

   Statystyki europejskie pokazują, że zaburzenie to może występować nawet u 0,5%-1% Hiszpanów (Bartina, 2007). Jeśli chodzi o rozpowszechnienie w Polsce, to z badań Stochel i współpracowników (2015) wynika, że nawet około 50% uczniów szkół ponadgimnazjalnych wykazuje zachowania wysoko ryzykowane z punktu widzenia ortoreksji.

Więcej informacji na ten temat: tutaj

Bibliografia:

Bartrina, J.A. (2007). Ortorexia o la obsesión por la dieta saludable. Archivos Latinoamericanos de Nutrición, 57(4), 313–315.

Bratman, S., Knight, D. (2000). Health Food Junkies: orthorexia nervosa: overcoming the obsession with healthful eating. New York: Broadway Books.

Donini, L.M., Marsili, D., Graziani, M.P., Imbriale, M., Canella, C. (2004). Orthorexia nervosa: A preliminary study with a proposal for diagnosis and an attempt to measure the dimension of the phenomenon. Eating and Weight Disorders - Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 9(2), 151–157.

Janas-Kozik, M., Zejda, J., Stochel, M., Brożek, G., Janas, A., Jelonek, I. (2012). Ortoreksja – nowe rozpoznanie. Psychiatria Polska, 46(3), 441-450.

Rowicka, M. (2014). Ortoreksja i Bigoreksja charakterystyka zjawisk i kierunki badań. II Międzynarodowa Konferencja: Patologiczny hazard i inne uzależnienia behawioralne. Warszawa, 25-26 listopada 2014 r..

Stochel, M., Janas-Kozik, M., Zejda, J., Hyrnik, J., Jelonek, I., Siwiec, A. (2015). Walidacja kwestionariusza ORTO-15 w grupie młodzieży miejskiej w wieku 15–21 lat. Psychiatria Polska, 49(1), 119-134.

Ziółkowska, B. (2009). Opętanie (nie)jedzeniem. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Agresja w zaburzeniach odżywiania


      Kiedy mówimy o zaburzeniach odżywiania, zazwyczaj kojarzymy je z ograniczaniem lub nadmiernym jedzeniem. Mamy w głowie obraz tego jak mogą wyglądać osoby chorujące, jakie przejawiają cechy osobowości czy jak przebiega sama choroba. Rzadko jednak szerzej mówi się o zachowaniach agresywnych względem siebie i bliskich osób, które (jak się okazuje) są bardziej rozpowszechnione niż nam się zdaje. I dzisiejszy post będzie właśnie o tym.

 

    Przegląd literatury  (Brytek-Matera, 2011; Garner, 2002)  dotyczącej etiopatogenezy zaburzeń odżywiania wskazuje, że u podstaw zaburzeń odżywiania leży nieświadomy proces internalizacji ideału szczupłej sylwetki dokonywany przez młode kobiety, co w efekcie prowadzi do rosnącego niezadowolenia z własnego ciała (Ahern i Hetherington, 2006), niskiej samooceny (Jóżefik, 2010), negatywnych emocji (w tym zwłaszcza złości) (Brytek-Matera, 2012; Starzomska, 2012) oraz zachowań autodestruktywnych (Radziwiłłowicz i Raszka, 2008).

    Jedna z koncepcji złości (Spillberg, 1996) uznaje złość jako wielowymiarowy konstrukt, rozumiany pod postacią cechy (indywidualne predyspozycje doświadczania złości -stosunkowo stała cecha osobowości) i jako stanu (rozumianego jako coś zmiennego np. od złości do furii, czemu zawsze towarzyszy pobudzenie autonomicznego układu nerwowego). Sposób wyrażania złości jest spostrzegany indywidualnie. Może on przejawiać się od wyrażania jej na zewnątrz (w stosunku do osób, rzeczy), do przejawiania jej do wewnątrz (tłumienie jej).

     Co więcej emocja złości, może powstać, kiedy człowiek nie jest w stanie zrealizować, celu (wybranego przez niego samego). Prowadzi to do rosnącej frustracji oraz równocześnie rosnącego pobudzenia. Ujście emocji złości zaobserwować można w zachowaniach z natury autoagresywnych (Eckhardt, 1998).

     Według Truglia (2006) osoby cierpiące na jadłowstręt psychiczny przejawiają większą tendencję do tego, aby emocje negatywne były przez nie interioryzowanie.Na podstawie badań (Brytek-Matera, 2008;Wade, Martin, Tiggemann, Abraham, Treloar i Heath, 2000;Waller, Babbs, Milligan, Meyer, Ohanian i Leung, 2003), pacjentek chorujących na zaburzenia odżywiania można wywnioskować, ze grupa ta, przejawia trudności w aspekcie rozpoznania, kontroli i komunikacji emocji (zwłaszcza złości).Pacjentki polskie cierpiące na anoreksjęw znacznym stopniu dokonują internalizacji złości apacjentki narodowości francuskiej eksterioryzują swoją złość (Brytek-Matera, 2008a). Natomiast w przypadku kobiet chorujących na bulimię tendencja jest odwrotna – pacjentki polskie dokonują uzewnętrznienia złości, natomiast pacjentki francuskie internalizująwłasną złość (Brytek-Matera, 2008a).

    Wraz z okresem dorastania nasze ciało ewaluuje. Nie zawsze zmiany w psychicznym wyobrażeniu ciała, przebiegają w sposób harmonijny do zmian w obszarze fizycznym. Może powodować to lęk, niezadowolenie, złość, wyrażane w postaci zachowań autodestruktywnych (Eckhardt, 1998).Według Radziwiłłowicz i Reszki (2008)zachowania autodestruktywne u młodych ludzi spełniają funkcję: przystosowawczą i adaptacyjno-obronną, będąc jednocześnie wołaniem o pomoc (sygnałem ostrzegawczym). Okaleczania własnego ciała może stanowić narzędzie do ponownego przeżycia i odegrania emocji, których doświadczyliśmy podczas wydarzenia traumatycznego mającego miejsce w przeszłości (Farber, Jackson, Tabin i Bachar, 2007; Sumiła, Łucka i Michalewska, 2006). Zachowania autoagresywne nierzadko poprzedzone są aktami molestowania seksualnego bądź nadużycia emocjonalnego (Eckhardt, 1998).

Analogiczne zachowania autopunitywne występują u pacjentek z zaburzeniami odżywiania (Suchańska, 1998; Sumiła, 2006). Dokonuje się podziału ich na kompulsywne (np. wyrywanie włosów, rozdrapywanie skóry) i impulsywne (np. bicie się, przypalanie) (Mroczkowska i Ziółkowska, 2011).Jak wynika z badań (Favaro i Santonastaso, 1998) u pacjentek z bulimią psychiczną typ impulsywny wiąże się z epizodami nadużycia seksualnego, występującymi w przeszłości, oraz dłuższym trwaniem choroby. Natomiast występowanie jednocześnie zachowań autodestruktywnych impulsywnych i kompulsywnych łączy się z większym nasileniem depresji oraz mniejszą świadomością interoceptywną (Favaro i Santonastaso, 1998).

   Wśród pacjentek cierpiących na jadłowstręt psychiczny zaobserwować można wiele zachowań autodestruktywnych, jedną z form jest odmawianie przyjmowania pokarmu (Suchańska, 2000).Badania Radziwiłłowicz i Reszki (2008) pokazują szereg zachowań autodestrukcyjnych (bezpośrednich i pośrednich), występujących u kobiet chorujących na jadłowstręt psychiczny. Z badanej 30 osobowej grupy, ponad połowa – cięła się, kaleczyła, doprowadzała do krwawych okaleczeń. Do stosowanych praktyk należało także wbijanie przedmiotów m.in. w oczy (ok. ¼ badanych), oraz wyrywanie włosów, brwi, rzęs i utrudnianie gojenia się ran. Na podstawie przeprowadzonych badań autorki doszły do wniosku, że są to rodzaje autodestruktywności charakterystyczne dla osób chorujących na anoreksję. Do pośrednich form należało wykonywanie aktywności fizycznej (80%) czy stosowanie środków przeczyszczających (83,3%).

     Inną formą są próby aktu samobójczego, które występuje u 2-9% chorych i kończą się śmiercią (Abraham iLlevelyn-Jones, 2001), dodatkowo im dłużej trwa przebieg choroby, tym istnieje większe ryzyko podjęcia próby samobójczej, przez osobę chorą na jadłowstręt psychiczny (Paul, Schroeder, Dahme i Nutzinger, 2002). Badania Favaro i wsp. (1997) pokazują że myśli samobójcze występują u 54% chorych (próby samobójcze, podejmowało w tej grupie badanej, 23% osób). Definiują oni akt suicydalny jako, próbę zablokowania rozwoju seksualnego oraz szeroko rozumianego odrzucenia ciała jako takiego. Autorzy podkreślają, że same zachowania autodestruktywne występują u 37% chorych na anoreksję.Zachowania takie u pacjentek z anoreksją wiążą się z wysokim poczuciem winy, chęcią samooukarania i rozładowania napięcia, a także odzyskania wewnętrznej kontroli (Babiker i Arnold, 2002; Radziwiłowicz i Reszka, 2008).

     Statystyki podejmowania zachowań autodestrukcyjnych wśród pacjentek z zaburzeniami odżywania są wysokie. Jak wynika z badań(Brunstein, Lev-Wiesel, Shellac, Hadas, Berger, Horwitz i Fennig, 2014) aż 82,5% przebadanych pacjentek (63 kobiety chorujące na jedno z wymienionych zaburzeń: anoreksja, bulimia, zespól kompulsywnego objadania się, zaburzenia odżywiani niesklasyfikowane) podjęło choć raz w swoim życiu jakiś typ zachowania samo okaleczającego (self-injuriousbehaviour).Ci sami autorzy badając tendencję do ujawniania o sobie informacji (self-disclosure) przez pacjentki cierpiące na zaburzenia odżywania odkryli ujemny związek pomiędzy podejmowaniem zachowań autodestruktywnych a dzieleniem się z rodziną informacjami o sobie. Zależność ta jednak okazała się być odmienna w stosunku do myśli samobójczych (suicidalideation), ponieważ częstszemu ujawnianiu tego typu myśli towarzyszył bardziej liczne zachowania autoagresywne. Według portugalskich autorów (Gonçalves i wsp., 2014) pacjentki chorujące na bulimię w porównaniu z grupą kontrolą (kobiety w wieku od 13 do 38 r.ż nie chorujące na zaburzenia odżywiania ani na inne zaburzenia psychiczne i somatyczne) częściej podejmowały zachowania intrapunitywne w postaci prób samobójczych, samookaleczenia, nadużywania substancji psychoaktywnych. Ponadto u pacjentek chorujących na bulimię psychicznąnadużywanie narkotyków i leków związane były z molestowaniem seksualnym, którego doświadczyły w dzieciństwie (Gonçalves i wsp., 2014).

     Osoby chorujące na bulimię charakteryzują się wysoką labilnością emocjonalną, która związana jest z impulsywnymi i rozregulowanymi zachowaniami (impulsie and dysregulated behaviours) (Anestis i wsp., 2009). Tezę tą potwierdzają badania (Anestis, Silva,Lavender, Crosby, Wonderlich, Engel i Joiner, 2012) 123 Amerykanek, u których zdiagnozowano bulimię psychiczną. Natomiast w opozycji do powyżej przytoczonych badań występują wyniki uzyskane przez Solano, Fernández-Aranda, Aitken, López i Vallejo (2005), ponieważ aż u 32% badanych osób przypadki zachowańautopunitywnych nie były związane z postawioną diagnozą. Ponadto nie stwierdzono związku pomiędzy zachowaniami autodestruktywnymi a nadużywaniem alkoholu, próbami samobójczymi oraz kradzieżami. Natomiast pozytywną korelację zauważonopomiędzy aktami autodestruktywnymi a nadużywaniem narkotyków. Pacjenci podejmujący ten typ zachowań przejawiali również intensywniejsze nasilenie bulimii /anoreksji  symptomów depresji, lęku społecznego oraz niezadowolenia z ciała .

   Wyniki uzyskane przez Solano i wsp. (2005) wskazują na brak różnicy w zachowaniach autoagresywnych u pacjentek z bulimią i anoreksją psychiczną. Wnioski te są opozycyjne w stosunku do wcześniejszych badań (Glen i Klonksy, 2010; Surgenor i Snell, 1998; Welch i Fairburn, 1996). Według (Surgenor i Snell, 1998) pacjentki cierpiące na anoreksję podejmują bardziej ryzykowne zachowania samookleczające (używają sondy nosowo-żołądkowej -nasogastrictube – w celu podjęcia próby uduszenia się), które z większym prawdopodobieństwem mogą doprowadzić do śmierci. Natomiast badania Welch i Fairburn (1996) wskazują jako grupę bardziej zagrożonąosoby z zdiagnozowaną bulimią, ponieważ częściej nadużywają one narkotyków i stosują zachowania samookaleczające w porównaniu z grupami kontrolnymi (204 zdrowe kobiety i 102 kobiety cierpiące na inne zaburzenia psychiczne). Wyniki te potwierdzają dane uzyskane przez Glen i Klonksy (2010), w których udowodniono, że osoby, u których zdiagnozowano bulimię (podobnie jak osoby cierpiące na zaburzenie osobowości typu borderline) podczas badania zgłaszają chęć oglądania krwi (seeingblood) co wiązało się w tej grupie ze zwiększoną częstotliwością cięcia się przez pacjentki.

    Ekspresja złości i zachowania autodestruktywne w zaburzeniach odżywiania się są złożonym i wieloaspektowym problemem, który bez wątpienia powinien być uwzględniony w procesie terapeutycznym (Izydorczyk, 2011).Na szczególną uwagę, zasługuje fakt, że częste zadawanie sobie cierpienia jest rozumiane w zupełnie inny sposób przez osoby cierpiące na zaburzenia odżywiania.Kończąc warto przytoczyć cytat, który doskonale obrazuje skalę zjawiska autoagresji (tutaj w anoreksji psychicznej) i sposób jego rozumienia.  Apfeldorfer (1995, s. 36) pisze: „zadawanie sobie cierpień, które uważa się za przejaw masochizmu, dla anorektyka jest postępowaniem słusznym, o znamionach ascezy, które ma zdyscyplinować i ujarzmić ciało, podporządkować je woli, aby duch w końcu mógł się od niego oderwać”.

 Jeśli nie chcesz przegapić następnego wpisu zapraszam do śledzenia naszego fanpag'a - tutaj

 

Bibliografia:       

 

Ahern, A.L. i Hetherington, M.M. (2006). The thin ideal and body image: an experimental study of implicit attitudes. Psychology of Addictive Behaviors, 20 (3), 338-342.

Anestis M.D, Peterson C.B, Bardone-Cone A.M, Klein M.H, Mitchell J.E, Crosby R.D, et al. (2009). Affective lability and impulsivity in a clinical sample of women with bulimia nervosa: The role of affect in severely dysregulated behavior. International Journal of Eating Disorder, 42, 259–266.

Anestis M.D., Silva, C., Lavender, J.M., Crosby, R.D., Wonderlich, S.A., Engel, S.G. i Jonier, T.E. (2012). Predicting nonsuicidal self-injury episodes over a discrete period of time in a sample of women diagnosed with bulimia nervosa: An analysis of self-reported trait and ecologicalmomentary assessment based affective lability and previous suicide attempts. International Journal of Eating Disorder, 45(6), 808-811.

Apfeldorfer G. (1995) Anoreksja. Bulimia. Otyłość. Katowice: Domio. Książnica. s. 35.

Babiker, G. i Arnold, R. (2002). Autoagresja. Mowa zranionego ciała. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Brunstein, K.A , Lev-Wiesel, R., Shellac, E., Hadas, A., Berger, U., Horwitz, M., i Fennig, S. (2014). The relationship between self-injurious behavior and self-disclosure in adolescents with eating disorders. Eating And Weight Disorders,

Bryant-Waugh, R. (1993). Epidemiology w: Lask B.,  Bryant-Waugh R. chilchood onest anorexia nervosa and related heating disorders.  Lawrence Erlbaum Associates Publishers, Hove, Hillsdale.

Brytek-Matera, A. (2007). Poczucie umiejscowienia kontroli i ekspresja złości u kobiet z bulimią — badania pilotażowe. Psychoterapia, 1 (140), 51-58.

Brytek-Matera, A. (2008). Mood and emotional symptoms in eating disordered patients. Archives of Psychiatry and Psychotherapy, 11 (2), 65-71.

Brytek-Matera, A. (2008a). Détermination des facteurs prédictifs de l’anorexie mentale et de la boulimie nerveuse: une étude interculturelle. Bulletin de la Société des Sciences Médicales du Grand Duché de Luxembourg, 1, 91-109.

Brytek-Matera, A. (2011). Postawy wobec ciała a obraz samych siebie u kobiet z zaburzeniami odżywiania się. Badania na gruncie teorii rozbieżności Ja – Edwarda Tory Higginsa. Psychiatria Polska, 45(5), 671-682.

Brytek-Matera, A. (2012). Wpływ osobistych celów oraz dążenia do bycia szczupłą na (nie)wyrażanie złości u kobiet z bulimią psychiczną, otyłością i prawidłową masą ciała. w: Bereza B., Oblicza złości. Perspektywa psychologów, psychiatrów i psychoterapeutów. Warszawa: Diffin.

Eckhardt, A. (1998). Autoagresja. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.

Farber S.K., Jackson C.C., Tabin J.K. i Bachar E. (2007). Death and annihilation in anorexia nervosa, bulimia, and self-mutilation. Psychoanalytic Psychology, 24 (2): 289–305.

Favaro, A. i Santonastaso, P. (1998). Impulsive and compulsive self-injurious behavior in bulimia nervosa: prevalence and psychological correlates. The Journal Of Nervous And Mental Disease, 183(3), 157-165.

Garner, D.M. (2002). Body image and anorexia nervosa. W: Cash, T.F. i Pruzinsky, T. (red.), Body image. A handbook of theory, research, and clinical practice. New York, London: The Guilford Press.

Glen, C.R. i Klonksy, E.D. (2010). The Role of seeing blood in non-suicidal self-injury. Journal of Clinical Psychology, 66(4), 466-473.

Gonçalves, S.F., Machado, B.C., Martnis, C., Brandão, I., Roma Torres, A. i Machado, P. (2014). Dysregulated behaviours in bulimia nervosa-A case-control study. Clinical Psychologist, 18(2), 55-62.

Izydorczyk, B. (2012). Zastosowanie psychodramy w psychoterapii pacjentów chorujących na anoreksję i bulimię psychiczną. Psychiatria Polska, 45(2), 251-275.

Józefik, B. (1999). Epidemiologia zaburzeń odżywiania się w: Józefik B., Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytety Jagiellońskiego.

Jóżefik, B. (2010). Wzory przywiązania, samoocena i płeć psychologiczna w anoreksji i bulimii psychicznej.  Psychiatria Polska 44 (5), 665-676

Moller-Madsen, S. i Nystrup, J. (1992). Incidense of anorexia nervosa in Denmark.  Acta Psychitr. Scand., 83 (3), 197-200.

Mroczkowska, D. i Ziółkowska, B. (2011).  Bulimia od A do Z. Kompendium wiedzy dla rodziców, nauczycieli i wychowawców. Warszawa: Diffin.

Radziwiłłowicz, W. i Reszka, N (2008). Zachowania autodestruktywne u dziewcząt z rozpoznaniem jadłowstrętu psychicznego, 5 (4), 144-155.

Russel, Ch.J. i Keel, P.M. (2002). Homosexuality as a specyfic risk factor for eating disorders in men. International Journal of Eating Disorders, 3(31), 300-306.

Solano, R., Fernandez-Aranda, F., Aitken, A., Lopez, C. i Vallejo, J. (2005). Self-injurious behavior in people with eating disorders. European Eating Disorders Review, 13(1), 3-10.

Spielberg, C.D. (1996)  State-Trait Anger Expression Inventory: Proffesional manual. Odessa, FL: Psychological Assesment Resources.

Starzomska, M. (2012). Złość w zaburzeniach jedzenia w: Bereza B., Oblicza złości. Perspektywa psychologów, psychiatrów i psychoterapeutów. Warszawa: Diffin.

Suchańska, A. (1998). Przejawy i uwarunkowania psychologiczne pośredniej autodestruktywności. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Sumiła A.  (2006). Zachowania autodestruktywne u pacjentki wykorzystywanej seksualnie — studium przypadku. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 6, 95–97.

Sumiła A., Łucka I., Michalewska A. (2006). Analiza porównawcza procesu terapeutycznego pacjentek z rozpoznaniem jadłowstrętu psychicznego — studium dwóch przypadków. W: Radziwiłłowicz W., Sumiła A. (red.), Psychopatologia okresu dorastania. Wybrane zagadnienia. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Surgenor, L.J. i  Snell, D.L. (1998). Nasogastric tube as a means of attempted suicide: A case report. European Eating Disorders Review, 6(3), 212–215.

Talarczyk, M. (2010). Bulmia. Przepisy, paradoksy, zaklęcia. Poznań: Media Rodzina.

Trugila, E.,  Mannucci, E., Lassi. S., Maria Rotella, C., Faravelli, C. i Ricca, V. (2006) Aggressiveness, anger and heating disorders: a review.  Psychopatology, 39, 55-68

Wade, T., Martin, N.G., Tiggemann, M., Abraham, S., Treloar, S.A. i Heath, A.C. (2000). Genetic and environmental risk factors shared between disordered eating, psychological and family variables. Personality and Individual Differences, 28, 729–740.

Waller, G., Babbs, M., Milligan, R., Meyer, C., Ohanian, V. i Leung, N. (2003). Anger and core beliefs in the eating disorders. International Journal of Eating Disorders, 34 (1), 118–124.

Welch, S.L. i Fairburn, C.G. (1996). Impulsivity or comorbidity in bulimia nervosa. A controlled study of deliberate self-harm and alcohol and drug misuse in a community sample. The British Journal of Psychiatry, 169(4), 451–458.

 

 

(Nie)zadowolenie z ciała

Czy wpływ medialny ma znaczenie dla powstania niezadowolenia z ciała? Czy dyssatysfakcja z ciała u kobiet różni się w zależności od kraju zamieszkania? Czy Polki pragną być muskularne? Między innymi takie pytania pojawiły się ostatnio w naszych głowach.

Ciekawość zmotywowała nas do próby zbadania tego. Wynikami, które uzyskałyśmy mogłyśmy podzielić się na następujących konferencjach:

1. Internalizacja społeczno-kulturowego ideału kobiecej sylwetki oraz presja mediów dotycząca jej zmiany w grupie kobiet w okresie wczesnej dorosłości: porównania międzykulturowe. Badania pilotażowe. Talenty 2015, Wrocław, 27-29 listopada.

2. Analiza predykatorów niezadowolenia z ciała w okresie adolescencji i wczesnej dorosłości. I Sesja Naukowa dla Studentów i Absolwentów Uniwersytetu SWPS w Katowicach, Katowice, 6 grudnia.

 

 Więcej informacji o wynikach i konferencjach na naszym fanpage. Zapraszamy :)!

Anorexia nervosa – w szponach obsesji cz.2

źródło: https://chcezycanietylkoistniec.files.wordpress.com/2013/02/image.jpg

Diagnoza różnicowa

Chcąc dokonać rozpoznania anoreksji psychicznej należy wykluczyć wystąpienie następujących chorób somatycznych prowadzących do znaczącego wyniszczenia fizycznego organizmu: nowotwór, guz mózgu, zaburzenia jelitowe (choroba Leśniewskiego-Crohna, zespół złego wchłaniania), cukrzyce, chorobę Gravesa-Basedova, chroniczne infekcje (w tym także AIDS), nadczynność tarczycy, patologie podwzgórza i przysadki mózgowej, patologie układu kostnego (Halvorsen, Andersen i Heyerdahl, 2005; Russel, 1985 za: Pilecki, 1999). Jeśli chodzi natomiast o zaburzenia psychiczne to należy dokonać rozróżnienia z następującym jednostkami chorobowymi: depresja endogenna, schizofrenia, zespoły bariofobii (lęk przed otyłością, lęk przed hipercholesterolemią, anoreksja sportowców), nerwice, zaburzenia obsesyjno-kompuslywne (Halvorsen, Andersen i Heyerdahl, 2005).

 

 Konsekwencje

Efektem długotrwałego procesu niedożywiania i wyniszczania organizmu jest szereg zmian (często nieodwracalnych), które dokonują się w naszym organizmie. Jeśli chodzi o objawy somatyczne, biochemiczne i hormonalne to obserwuje się między innymi: obniżenie temperatury ciała, zaburzenie działania tarczycy i jej hormonów, obrzęki stóp, zanik mięśnia sercowego, zawroty głowy, obniżenie ciśnienia tętniczego, problemy z wypróżnieniem i zaparcia, zmiany w zakresie działania narządów rozrodczych (np. pomniejszenie jajników), meszek pokrywający ciało (lanugo), wypadanie włosów, suchość skóry, uszkodzenia kory mózgowej, osteoporoza, nasilenie infekcji, podwyższony poziom karotenu, wzrost wskaźników nerkowych, obniżony poziom wapnia, cynku, magnezu, niedokrwistość, niski poziom progesteronu, podwyższony poziom testosteronu, wysoki poziom kortyzolu (Russel, 1985 za: Józefik i Pilecki, 1999; Włodarczyk-Bisaga, 1993; Yager i Andersen, 2005).

 

    Pro Ana

W dobie informatyzacji i komputeryzacji świat relacji społecznych rozwija się również w postaci kontaktu za pomocą komunikatorów i forów internetowych, blogów i portali społecznościowych. Zjawisko anoreksji również występuje w sieci (Stochel i Janas-Kozik, 2010). Z roku na rok powstaje coraz więcej portali związanych z ruchem pro-ana, w ramach którego osoby chore na anoreksję wzajemnie motywują się do odchudzania, a co za tym idzie, dalszego pogłębiania się w chorobie (Mantella, 2007).

Proanoreksja, według osób zrzeszających się w ramach działalności owego ruchu, jest świadomie i dobrowolnie wybranym stylem życia, a nie rodzajem patologii przez którą może dojść do poważnych konsekwencji zdrowotnych a nawet śmierci (Stochel, Bogaczyk, Janas-Kozik, 2009 za: Stochel i Janas-Kozik, 2010).

Ruch pro-ana szerzy swoją działalności przede wszystkim za pomocą blogów, które w większości posiadają pewne charakterystyczne i wspólne elementy . Pierwszym z nich jest dziennik, w którym dziewczęta dzielą się między innymi swoimi sukcesami w ograniczaniu pokarmu i za pomocą, którego mogą się motywować do osiągania jeszcze niższej wagi (Stochel, 2009 za: Stochel i Janas-Kozik, 2010). Kolejnym elementem jest Dekalog Any, czyli zasady którymi powinny kierować się w życiu osoby należące do ruchu pro-ana (przykładowa zasada: Bycie chudą jest ważniejsze od bycia zdrową). Ponadto występują jeszcze: thinspincpiracje (zdjęcia wychudzonych gwiazd, które mają być motywacją do dalszego odchudzania), tips and tricks i sztuczki (porady jak ukrywać jedzenie (lub fakt jego nie spożywania) i swoją chorobę przed otoczeniem (przykład: Jedz pokarmy, które łatwo zwrócić lub staraj się nie jeść wspólnie z innymi).

Podsumowując, można jednoznacznie stwierdzić, że zjawisko proanoreksji jest zjawiskiem bardzo zagrażającym. Motylki (tak o sobie mówią osoby chorujące na anoreksję), nie tylko motywują się wspólnie do odchudzania, ale również patrzą z pewną wyższością moralną na osoby nie odchudzające się bądź chorujące na bulimię (szczególnej krytyce poddawane są osoby chorujące na żarłoczność psychiczną, ponieważ osoby chorujące na anoreksję postrzegają je jako słabe i nie potrafiące się kontrolować) (Stochel i Janas-Kozik, 2010). Pomimo usilnych prób walczenia z zjawiskiem proanoreskji w sieci (tworzenie portali anty-anorektycznych, usuwanie stron pro-ana) niestety liczba stron stale rośnie i posiadają coraz więcej użytkowników w coraz to młodszym wieku (Mantella, 2007).

 

   Pomoc

Ze względu na egosyntoniczność anoreksji, czyli zespolenie się choroby z integralną częścią tożsamości jednostki, (Bulik i Kendler, 2000), osoby cierpiące na jadłowstręt psychiczny bardzo rzadko samoistnie i dobrowolnie zgłaszają się po pomoc (Pilecki, 1999). Nierzadko koniecznością jest również początkowe dokarmianie osoby chorej pod przymusem, aby ustabilizować jej stan somatyczny i aby mogła uczestniczyć w psychoterapii indywidualnej i grupowej.

 

     Biologiczne metody leczenia

Elementami wchodzącymi w skład tego rodzaju oddziaływania, nierzadko podejmowanego na początkowym etapie leczenia, są: działania przeciwdziałające odwodnieniu, wyniszczeniu i zaburzeniom elektrolitowym oraz hormonalnym, przywrócenie wagi do momentu kiedy jej poziom nie zagraża bezpośrednio życiu jednostki, farmakoterapia oraz leczenie i działania mające zapobiec powikłaniom jadłowstrętu psychicznego (Pilecki, 1999).

Restytucja wagi jest procesem, na który w leczeniu biologicznym powinniśmy szczególnie zwrócić uwagę, ze względu na niebezpieczeństwa, które ze sobą niesie nieprawidłowe przeprowadzenie tego etapu. Masa ciała osób chorujących na anorexia nervosa w ciągu tygodnia powinna przyrastać o około 0,5 kg do 1,5 kg a wartość kaloryczna posiłków na początkowym etapie powinna wahać się w granicach 1200 do 1500 kalorii (w trakcie trwania procesu kaloryczność zwiększa się o średnio 500 kalorii dziennie aż do pułapu 3500 kalorii) (Lask i Bryant-Waugh, 1993). Jeśli proces ten nie przebiegnie poprawnie i według sztywno ustalonych kryteriów, może dojść do poważnych komplikacji ze strony układu sercowo-naczyniowego (Lask i Bryant-Waugh, 1993).

 

    Rokowania – wyleczalność i śmiertelność

Jak pokazują wyniki badań (Barg, Urban, Terlecka, Trzaska i Grabowski, 2006) lepsze wykształcenie rodziców jest czynnikiem przyspieszającym zgłoszenie się po pomoc do specjalisty wśród osób chorujących na anoreksję. Ponadto osoby te zgłaszały się przed upływem 1 roku trwania choroby, co stanowczo zwiększa szanse na prawidłowe przejście procesu (Engel, Meyer, Hentze i Wrttern, 1992 za: Józefik, 1999).

Obserwacje dotyczące skuteczności terapii wskazują na to, że wskaźnik wyleczeń waha się od 30 do 60 % (w zależności od rodzaju terapii) (Steinhausen H.C., Speidel za: Barg, Urban, Terlecka, Trzaska i Grabowski, 2006; Yager i Andersen, 2005). Niestety u około 20 % chorych nie odnotowuje się żadnych wskaźników zdrowienia a choroba przybiera charakter chroniczny (Herzog, Franko i Brotman, za: Józefik, 1999). Ponadto po 5 latach trwania choroby wskaźnik śmiertelności wynosi 4,5 %, a po 17 latach około 24 % (Engel, Meyer, Hentze i Wrttern, 1992 za: Józefik, 1999). Najczęstszymi przyczynami śmierci w jadłowstręcie psychicznym są komplikacje związane z zaburzeniem pracy serca i płuc, infekcję oraz samobójstwa (Yager i Andersen, 2005).

 

    Psychoterapia

W zależności od etiologii anoreksji stosuje się odmienne rodzaje psychoterapii (Józefik, 1999). Pomimo tendencji do stworzenia oddziaływania zintegrowanego i interdyscyplinarnego, najczęściej zalecaną i najbardziej skuteczną metodą pracy z osobami chorującymi na jadłowstręt psychicznymi, będącymi w fazie pokwitania, jest terapia systemowa (rodzinna). (Józefik, 1999; Yager i Andersen, 2005).

 

  Terapia systemowa

Istnieją pewne wytyczne, które jasno określają kiedy terapia systemowa jest rodzajem oddziaływania najbardziej wskazanego i skutecznego (osoba chorują jest adolescentem, choroba nie trwa dłużej niż 3 lata). Natomiast przeciwwskazaniami są sytuacje kiedy: rodzina nie akceptuje wyjaśnienia psychicznych przesłanek anoreksji psychicznej, niechęć ze strony rodziny do uczestnictwa w procesie terapii, medyczne rozumienie przyczyn choroby, deklaracja rodziny poczucia braku możliwości wsparcia i braku możliwości zmiany sytuacji rodzinnej, tak aby objaw anoreksji przestał pełnić w systemie rodzinnym określoną funkcję (Józefik i Ulasińksa, 1999; Dare i Szmukler, 1991).

W terapii systemowej niezwykle istotne będą relacje rodzinne, hierarchia i granice jakie panują w określonym systemie oraz pewne przekazy międzypokoleniowe i zasady, które regulują homeostazę rodziny (Minuchin, Rosman i Baker, 1978 za: Józefk i Ulasińska, 1999; White, 1983 za: Józefk i Ulasińska, 1999).

W zależności od rodzaju prowadzonych oddziaływań celem terapii może być, albo przywrócenie rodzinie poczucia sprawczości i nauka efektywnego radzenia sobie z sytuacją choroby (Dare i Szmukler, 1991), albo dokonanie procesu indywidualizacji i nabycia bądź przywrócenia autonomii osobie chorującej na anoreksję (Weber i Stierlin, 1991 za: Józefk i Ulasińska, 1999).

 

 Terapia psychodynamiczna

Nurt psychodynamiczny przyczyn zaburzeń odżywiania upatruje przede wszystkim w zaburzonym procesie separacji - iduwidualizacji, aktywacji kompleksu edypalnego oraz libinizacji (Nogas, 1999). W związku z tym przede wszystkim działania psychoterapeutyczne skupione są na tym, aby osoba chorują na anoreksję ponownie przeszła przez fazę odseparowywania się od opiekunów i osiągnęła pełną autonomię. Ponadto kolejnym celem jest prawidłowe rozwiązanie konfliktu edypalnego, ponieważ anoreksja jest sposobem na radzenie sobie z seksualnością i podświadomym pragnieniem posiadania potomstwa z własnym ojcem. Osoby chorujące na anoreksję bardzo często tracą również symboliczne rozumienie swojej cielesności na wskutek czego, traktują je jako obiekt wyrażania swojej autonomii (Nagos, 1999).

 

Terapia poznawczo-behawioralna

Nurt terapii poznawczo-behawioralnej, bazujący na pracy nad zachowaniem i myśleniem jednostki, jest nurtem z którego czerpie się wiele podstawowych technik pracy w ramach podejścia integracyjnego (Pilecki, 1999).

Jednym z przykładów wykorzystania najbardziej elementarnych metod oddziaływana na aspekt behawioralny są działania podejmowane w stosunku do osób chorujących na jadłowstręt, u których stan somatyczny wskazuje na skrajne wyniszczenie (Pilecki, 1999). Przede wszystkim aby mogło dojść do restytucji wagi konieczna jest współpraca osoby chorujące w postaci przyjmowania pokarmów i nie podejmowania zachowań kompensacyjnych (wymioty, dieta, środki przeczyszczające, intensywna aktywność fizyczna). Jednak bardzo często konieczne jest wprowadzenie systemu motywacyjnego osób chorujących na jadłowstręt psychiczny w postaci kar (np. konieczność pozostania na sali 2 godziny po spożyciu posiłku) i nagród (np. telefon do rodziny), czyli tak zwanej polityki żetonowej (Pilecki, 1999)..

Kolejną z metod jest technika desensytyzacji, która to przebiega etapowo i która ma na celu niwelację odczuwanego lęku w stosunku do sytuacji kontaktu z jedzeniem, jak również samego spożywania pokarmów. Przede wszystkim rozpoczyna się od nauki technik relaksacji w sytuacji pojawienia się stresora, jakim jest dla osoby chorującej na anorexia nervosa pokarm. Następnie wprowadzemy myśli na temat jedzenia, przechodzimy do przebywania z jedzeniem w jednym pomieszczeniu, aby kolejno przejść do kontaktu fizycznego z jedzeniem i samego procesu spożycia pokarmów. Każdemu z tych etapów towarzyszy redukcja lęku po przez skojarzenie bodźca jakim jest jedzenie z przyjemnymi odczuciami i odprężeniem (Lask i Bryant-Waugh, 1993).

Jeśli chodzi natomiast o formę oddziaływań na poznawcze funkcjonowanie osób chorujących na anoreksję, to skupiamy się przede wszystkim na zmianie negatywnych automatycznych myśli, jakie pojawiają się w różnych sytuacjach życiowych i które są podstawową wszelkiego rozumienia siebie i otaczającego świata. W ramach pracy na elementarnym myśleniu osoby chorej bardzo często stosuje się metodę dzienniczków, w którym zapisuje się kolejno: sytuację która powoduje wywołanie negatywnej automatycznej myśli, negatywną automatyczną myśl, emocje oraz propozycję zmiany tej myśli na zwrot o przeciwstawnym znaczeniu (Lask i Bryant-Waugh, 1993).

Interesującym przykładem terapii behawioralno-poznawczej jest metoda opracowana przez Casha (1997), w która skupia się na zmianie postrzegania własnego ciała. Składa się ona z ośmiu kroków, w których kolejno: oceniamy własny wygląd i ustanawiamy nad jakim aspektem chcemy pracować, zapoznajemy się z rozumieniem osoby chorującej jej wizerunku ciała, wprowadzamy techniki relaksacyjne i desensytyzacyjne w kontekście kontaktu z własnym ciałem, ustalamy jak dalece zaburzony jest proces postrzegania ciała, korygujemy zaburzone spostrzeganie własnego ciała, zmieniamy szkodliwe zachowania podejmowane przez chorego, utrwalamy pozytywny obrazu ciała oraz uczymy się technik zapobiegania powrotom negatywnych myśli i zachowań (Brytek-Matera i Rybicka-Klimczyk, 2009).

 

 Psychoterapia grupowa

Forma pracy w postaci terapii grupowej jest najczęściej praktykowana w lecznicach zamkniętych, a o jej charakterze i stosowanych technikach decyduje nurt psychoterapeutyczny ośrodka (Ulasińksa, 1999) Celem oddziaływań tego rodzaju jest przede wszystkim edukacja w zakresie tworzenia i utrzymywania prawidłowych relacji interpersonalnych, doskonalenie umiejętności komunikacji międzyludzkiej, zwiększenie samooceny, pewności siebie i poczucia skuteczności, akceptacja własnych potrzeb i rozwoju psychoseksualnego, a także nauka zwiększenia świadomości interoceptywej, akceptacji i prawidłowego odreagowywania emocji (Ulasińska, 1999).

 

 Inne formy pomocy

Analogicznie do grup wsparcia powstałych w inicjatywy osób chorujących na depresję czy alkoholizm, powstają także grupy wsparcia i samopomocy dla osób cierpiących na jadłowstręt psychiczny a także dla ich rodzin i najbliższych (Józefik, 1999). W ramach działania tych grup zwiększona zostaje świadomość dotycząca zaburzeń odżywiania wśród samych chorujących, jak i osób im najbliższych. Ponadto duży nacisk kładzie się na zwiększenie poczucia zrozumienia i braku izolacji ze strony społeczeństwa. Tego rodzaju grupy przekazują swoim członkom również informacje na temat metod leczenia oraz dysponują konkretnymi adresami palcówek zajmujących się leczeniem (MacAluay, 1991 za: Józefik, 1999).

 

  Techniki pracy nad obrazem własnego ciała i jego świadomością

Istnieje wiele metod mających na celu zwiększenie świadomości własnej cielesności i zmianę postrzegania własnego ciała. Metodami, które często towarzysza owym techniką są metody relaksacyjne, mające na celu redukcję lęku i odprężenie (Brytek-Matera i Rybicka-Klimczyk, 2009). Przykładowymi metodami pracy z obrazem ciała są (Brytek-Matera i Rybicka-Klimczyk, 2009):

a) technika lustra - celem jest zwiększenie akceptacji ciała jako całości i zmniejszenie negatywnego nastawienia do poszczególnych jego części i polega na tym, że osoba chorująca na jadłowstręt psychiczny wyobraża sobie sytuację eksplozji w lustrze i  stopniowo przechodzeni od skupiania się na poszczególnych częściach ciała aż do oglądu sylwetki jako całości

b) idealny autoportret – celem jest skupienie uwagi jednostki na pozytywnych aspektach cielesności i polega na narysowaniu własnego portretu z naciskiem na wyróżnienie tych części ciała, które najbardziej lubimy i akceptujemy w sobie

c) ćwiczenia zwiększające świadomość interoceptywną – głęboki oddech, masaż, dotyk, ćwiczenia ruchowe

d) technika obrysu ciała – celem jest uświadomienie osobie chorującej jej zaburzonego postrzegania własnej sylwetki oraz dokonanie korekty błędnej percepcji i polega na tym, że na początku osoba chorująca zostaje poproszona o narysowanie własnej sylwetki na dużym arkuszu papieru, na którym następnie kładzie się i zostaje obrysowana przez terapeutę i w konsekwencji terapeuta i pacjent są w stanie zobaczyć rozbieżność pomiędzy realną a wyobrażoną sylwetką ciała.

 

      Farmakoterapia

W wyniku pojawienia się szeregu powikłań na wskutek nieprawidłowego odżywiania się, istnieje konieczność stosowania wielu leków wspomagających powrót do zdrowia (np. terapia estrogenowo-progesetronowa, preparaty wapnia, fosforu) (Pilecki, 1999). Z przeglądu badań wynika, że lekiem stosowanym często w anoreksji psychicznej jest fluoksetyna, posiadająca działanie przeciwdepresyjne i stosowana w zaburzeniach obsesyjno-kompulsywnych (Yager i Andersen, 2005). Ponadto w leczeniu anoreksji stosuje się również Fenactil (działanie przeciwpsychotyczne i uspakajające) i Imipraminę (działanie przeciwlękowe i uspakajające), których skuteczności działania jednak nie potwierdzono (Lask i Bryant-Waugh, 1993).

 

     Podsumowanie

Zasadne wydaje się stwierdzenie, że anoreksja jest chorobą zarówno ciała jak i duszy, ponieważ jadłowstręt psychiczny jest chorobą o zróżnicowanej etiologii. Rozumienie istotny tego zaburzenia jest silnie determinowane przez nurt teoretycznych, w którym pracuje psycholog. Niezależnie jednak od nurty i rodzaju oddziaływań, obecnie zmierza się ku integracji podejść oraz tworzeniu zespołów interdyscyplinarnych, po to aby wskaźnik skuteczności terapii zwiększał się a nasze rozumienie problemu było wieloaspektowe (Józefik, 1999).

Anorexia nervosa – w szponach obsesji

 

Źródło: https://causes-prod.s3.amazonaws.com/photos/qf/p4/Sp/Dz/gS/84/oB/SzB.jpg

Rys historyczny

Termin anorexia pochodzi z języka greckiego, w którym an oznacza brak, a orexis – apetyt (Schmidt, 2003; Tokarski, 1980). Niektórzy badacze twierdzą, że pierwowzorem współczesnej anoreksji jest pojęcie ograniczenia jedzenia związane z religijnym ascetyzmem, który praktykowany był szczególnie w okresie średniowiecza (anorexia mirabilis) (Banks, 1992 za: Pilecki, 1999). Począwszy od wieku IX aż do wieku XVIII odżywianie się w sposób restrykcyjny postrzegane było jako zachowanie pożądane, przybliżające do świętości i zbawienia. Współczesne poglądy na temat anoreksji psychicznej zapoczątkował brytyjski lekarz Morton, opisując przypadek swojej pacjentki, która przejawiała podstawowe objawy jadłowstrętu psychicznego tj. utrata masy ciała, nadmierna aktywność fizyczna, utrata apetytu, zanik miesiączki (Morton, 1714 za: Pilecki, 1999). Jednak błędem owego rozpoznania było zakwalifikowanie owych symptomów jako specyficznego rodzaju gruźlicy. Dopiero wiek XX i pracę Charcota, Janeta i Freuda, przynoszą ze sobą zmiany dzięki, którym anoreksja staje się chorobą psychiczną (Józefik, 1999).

 

Współczesna klasyfikacja symptomów

Według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (1992 za: Pużyński i Wciórka, 2000) anorexia nervosa (F 50.0)należy do grupy zaburzeń odżywiania sklasyfikowanych do kategorii zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi (F50 - F59). Podstawowymi kryteriami diagnostycznymi są (ICD-10, 1992 za: Pużyński i Wciórka, 2000): obniżenie masy ciała (lub u dzieci brak jej przyrostu) do poziomu poniżej 15 % masy ciała prawidłowej dla osoby w określonym wieku i przy danym wzroście, podejmowanie zachowań zmierzających do utraty masy ciała (np. dieta, intensywne ćwiczenia fizyczne, wymioty), postrzeganie siebie jako osoby otyłej oraz towarzyszący temu silny lęk przed przyrostem masy ciała, u kobiet zatrzymanie miesiączki na okres co najmniej 3 miesięcy, a u mężczyzn zmniejszenie potencji i zainteresowań seksualnych. Dla postawienia diagnozy anorexia nervosa konieczne jest także nie spełnienie kryteriów diagnostycznych żarłoczności psychicznej. Inna z klasyfikacji – DSM V - stworzona przez American Psychiatric Association w 2013, wymienia także dwa podtypy jadłowstrętu psychicznego - ograniczający (restricting type) i żarłoczno-wydalający (binge eating / purping type) – różnicowane ze względu na wystąpienie epizodów objadania się i zachowań kompensacyjnych (np. wymioty, środki przeczyszczające, lewatywy).

 

Początkowy etap rozwoju anoreksji

Dokonując obserwacji przebiegu rozwoju anoreksji psychicznej najczęściej początkową fazę rozwoju choroby stanowi podjęcie próby odchudzania się, na wskutek negatywnych informacji zwrotnych z otoczenia w stosunku do naszej wagi i sylwetki albo dokonania się procesu internalizacji ideału szczupłej sylwetki i utożsamienia jej ze zdrowiem i sukcesem życiowym (Abraham i Llewellyn-Jones, 1995; Shroff i Thompson, 2006 za: Brytek-Matera i Rybicka-Kliczyk, 2009; Tiggemann, 2005). Proces rozpoczyna się od ograniczania poszczególnych grup pokarmowych (najczęściej jako pierwsze zostają wyeliminowane cukry i węglowodany) oraz od podjęcia ćwiczeń fizycznych (Bomba, Mamrot i Orwid, 1981 za: Józefik i Pilecki, 1999). Wraz z czasem trwania restrykcji pokarmowej dokonuje się spadek masy ciała, na który otoczenie reaguje najczęściej pozytywnymi komentarzami (Yager i Andersen, 2005). Na wskutek zadziałania wielu czynników jednocześnie (między innymi chęci aprobaty ze strony innych i posiadania kontroli nad własnym życiem) osoba chorująca na anoreksję tarci kontrolę nad procesem odchudzania i jako cel ostateczny ustanawia sobie coraz to niże progi wagowe. Silny lęk przed przytyciem oraz utratą kontroli nad procesem odżywiania się powoduje, w kolejnych fazach rozwoju, zwiększone ryzyko pojawienia się apatii, depresji oraz objawów katatonicznych (Russell, 1985 za: Józefik i Pilecki, 1999).

 

Czynniki wyzwalające

Jak wynika z badań (Barg, Urban, Terlecka, Trzaska i Grabowski, 2006) nie można wskazać jednoznacznie sytuacji życiowych, które mogłyby stanowić czynniki spustowe pojawienia się jadłowstrętu psychicznego. Jednak najczęściej wymienianymi wydarzeniami wśród badanych osób były problemy w szkole obejmujące zarówno relacje z nauczycielami jak i innymi uczniami, a także zmianę szkoły oraz problemy w zakresie sytemu rodzinnego.

Dokonując przeglądu badań dotyczących rozpowszechnienia zaburzeń odżywiania, otrzymujemy analizy wskazujące na zwiększanie się odsetka osób cierpiących na tego rodzaju patologię (Morell-Madsen i Nystrup 1992, Bryant-Waugh, 1993, Józefik 1999). Za okres krytyczny zachorowań uznaję się początek adolescencji, jednak ta granica wieku coraz bardziej się obniża (Jablow, 2000; Józefik, 1999; Popielarska i Suffczyńska-Kotowska, 2000). Odsetek osób cierpiących na jadłowstręt psychiczny wynosi  0,3 – 1 % (Russel i Keel, 2002). Jeśli chodzi o porównania międzypłciowe (kobiety : mężczyźni) to stosunek zachorowań na anorexia nervosa wynosi 10:1 (Hoek i Van Hoeken, 2003).

 

Etologia

Schemat powstania anoreksji psychicznej ma charakter polietiologiczny, ponieważ spektrum przyczyn rozciąga się od predyspozycji genetycznych i biologicznych, poprzez wpływ społeczno-kulturowy i specyficzne cechy rodzinne, aż do indywidualnego funkcjonowania psychicznego jednostek (Józefik, 1999). Ponadto samo rozumienie pojęcia jadłowstrętu psychicznego i jego przyczyn, jest silnie uzależnione od nurtu teoretycznego, w którym pracuje dany terapeuta (Józefik, 1999).

 

Czynniki genetyczne i biologiczne

Z badań (Kipman i wsp., 1999 za: Brytek-Matera i Rybicka-Kliczyk, 2009; Schmidt, 2003) wynika, że anorexia nervosa może być chorobą dziedziczną. Poparciem tej tezy są zarówno badania przeprowadzone wśród bliźniąt jednojajowych, w których współczynnik dziedziczności tego zaburzenia wynosi 57 % (wśród bliźniąt dwujajowych jedynie 12%) (Kipman i wsp., 1999 za: Brytek-Matera i Rybicka-Kliczyk, 2009), jak i wyniki, które wskazują na powtarzalność dysmorficznego zaburzenia w zakresie krótkiego ramienia chromosomu 1 wśród osób spokrewnionych ze sobą i chorujących na anoreksję (Schmidt, 2003). Innymi przyczynami biologicznymi mogą być również nieprawidłowości w zakresie działania alleli genów receptorów serotoninergicznych, dopaminergicznych i estrogenowych (Schmidt, 2003).

Ważnym ośrodkiem podkorowym mózgowia, z punktu widzenia powstania i rozwoju jadłowstrętu psychicznego, jest podwzgórze (Pilecki, 1999). Z jednej strony podkreśla się, że na wskutek działania procesu chorobowego uszkodzeniu ulega ośrodek głodu i sytości zlokalizowany właśnie w tej części międzymózgowia. Z drugiej jednak strony, mówi się o tym, że okres burzliwego rozwoju hormonalnego w okresie adolescencji może spowodować ujawnienie się wrodzonych uszkodzeń w zakresie podwzgórza. Zaburzone działanie ośrodka głodu i sytości związane jest z nieprawidłowościami w zakresie działania serotoniny i lektyny, a błędne sygnały z układu pokarmowego spowodowane są za nieodpowiednim działaniem cholecystokininy i wazoaktywnego peptydu jelitowego (Hirschberg, 1998 za: Pilecki, 1999).

 

Czynniki społeczno-kulturowe

Kolejną grupą przyczyn są czynniki społeczno-kulturowe. Przede wszystkim w zakresie tej kategorii podkreśla się negatywne oddziaływanie ideałów kreowanych przed media na kształtowanie się obrazu ciała (Anschutz, Engels i Van Strien, 2008 za: Brytek-Matera i Rybicka-Kliczyk, 2009). Od początku XX wieku można zaobserwować znacząca zmianę dotyczącą ideałów sylwetki kobiecej kreowanych przez czasopisma i telewizję - o ile w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku kobiety ceniły sobie krągłe sylwetki (które były symbolem dostatku i pozycji ekonomicznej), to kolejne dziesięciolecia przynoszą ze sobą coraz szczuplejszą wizję idealnego ciała kobiecego (Jablow, 2000). Obecnie, badania jednoznacznie wskazują, że sylwetką uważaną dzisiaj za optymalną i pożądaną, jest sylwetka szczupła (a w niektórych kręgach zawodowych, jak np. modeling, skrajnie wychudzona) (Knauss, Paxton i Alsaker, 2005; Tiggemann i McGill, 2004). Na podstawie teorii stworzonej przez Higginsa (1987) możemy wnioskować, że znacząca rozbieżność pomiędzy tym jaką sylwetkę chcielibyśmy mieć a tym jaką sylwetkę posiadamy obecnie, może prowadzić do pojawienia się niezadowolenia z własnego ciała. Natomiast jak wynika z metaanalizy przeprowadzonej przez Stice’a (2002) dyssatysfakcja z własnego wyglądu jest znaczącym czynnikiem ryzyka oraz czynnikiem spustowym pojawienia się zaburzeń odżywiania. Ponadto jak już wyżej zostało wspomniane, istotne z punktu widzenia rozwoju anoreksji są informacje wysyłane przez najbliżej otoczenie i społeczeństwo, a także proces utożsamiania szczupłości z sukcesem i pozytywnymi cechami psychicznymi (pozytywny transfer wartości – szczupła osoba to osoba inteligentna, miła, elokwentna) (Abraham i Llewellyn-Jones, 1995; Shroff i Thompson, 2006 za: Brytek-Matera i Rybicka-Kliczyk, 2009; Tiggemann, 2005; Tiggemann i McGill, 2004).

 

Czynniki rodzinne

Ważnym elementem etiologii jadłowstrętu psychicznego są charakterystyczne cechy rodzin, z której pochodzi chorująca jednostka. W koncepcji rodzin anorektycznych (Minuchin, Rosman i Baker, 1978 za: Józefk i Ulasińska, 1999) wymienia się następujące cechy: usidlenie (rozmycie / zatrarcie się granic pomiędzy poszczególnymi osobami w rodzinie, któremu towarzyszy zamknięcie się na świat zewnętrzny i poczucie obowiązku troski o innych członków rodziny, niekoniecznie troszcząc się o siebie), nadopiekuńczość (uniemożliwienie dziecku podjęcia próby samodzielności i autonomicznego kontaktu z światem zewnętrznym, który przedstawiany jest jako wrogi i zagrażający jednostce), sztywność (chęć bezwzględnego zachowania status quo rodziny poprzez brak dokonywania jakichkolwiek zmian i nieadekwatne radzenie sobie z problemami), unikanie konfliktów (cecha silnie związana z cecha poprzedzająca ją, polegająca na tuszowaniu i ukrywaniu nieporozumień i problemów rodzinnych, po to aby zachowań wewnętrzną rodzinną równowagę), wciąganie dzieci w konflikty małżeńskie (dziecko staje się bądź mediatorem bądź sprzymierzeńcem któregoś z rodziców w sytuacji konfliktowej, jest to sytuacja bardzo trudna i stresująca dla dziecka, gdzie choroba może być sygnałem o tym, że to w relacji rodziców dzieje się coś niepokojącego). Ponadto obserwuje się również pewien rodzaj przekazów międzypokoleniowych, które od najmłodszych lat są zinternalizowane przez członków rodziny. Są to między innymi takie zasady jak dawać jest lepiej niż brać, należy się opanować, nie wolno sobie przyzwalać na przyjemność, ustępuje się z własnych wymagań i życzeń wobec życzeń innych (White, 1983 za: Józefk i Ulasińska, 1999), które powodują, że od dziecka wymaga się aby nie myślało o sobie samym i swoich potrzeba, tylko o potrzebach innych członków rodziny. 

 

Relacja dziecko - opiekun

Z punktu widzenia prawidłowego rozwoju niemowlęcia istotna jest relacja dziecka z pierwszym opiekunem (najczęściej matką). Na podstawie tego kontaktu kształtują się podwaliny obrazu siebie i tożsamości, matryca samoregulacji i samoświadomości (Krueger, 2002 za: Brytek-Matera i Rybicka-Kliczyk, 2009). Jeśli w pierwszych miesiącach i latach życia relacja matka - dziecko jest zaburzona, dochodzi do wykształcenia się trudności w identyfikowaniu własnych stanów wewnętrznych i potrzeb oraz nieprawidłowego postrzegania granic własnej tożsamości i cielesności. Ponadto nieumiejętność dostrojenia się do funkcjonowania i deprywacja podstawowych potrzeb dziecka przez matkę może doprowadzić do pojawienia się zaburzeń snu czy też zaburzeń łaknienia (Bolby, 1980 za: Schier, 2005).

 

Cechy intrapsychiczne jednostki

Jeśli chodzi o cechy intrapsychiczne jednostki i wymagania jakie stawia mu otoczenie to z punktu widzenia etapów rozwoju normatywnego, jako czynnik pojawiający się w etiologii anoreksji, wskazuje się niedojrzałość społeczno-emocjonalną oraz nieumiejętność poradzenia sobie ze zmianami w fizyczności, które dokonują się w okresie adolescencji (Schmidt, 2003). Pojawienie się menstruacji i zmiana drugorzędnych cech płciowych wywołują niepokój i odbierane są jako obce i nienaturalne, a sam rozwój seksualny staje się silnie niepożądany (Bilikiewicz, 2003). Anorexia nervosa staje się wtedy sposobem na zatrzymanie rozwoju seksualnego, który z punku widzenia chorującej jednostki jest niepożądany.

 

Czynniki ryzyka

Czynnikami ryzyka rozwoju anoreksji, o których już wyżej wspominaliśmy jest płeć żeńska oraz okres rozwoju adolescencyjnego (Hoek i Van Hoeken, 2003; Jablow, 2000; Józefik, 1999; Popielarska i Suffczyńska-Kotowska, 2000). Ponadto wymienia się również takie czynniki jak: niska samoocena, nadużycia seksualne, negatywne komentarze ze strony otoczenia na temat kształtu i masy ciała, perfekcjonizm, zaburzenia lękowe, depresja, kłopoty rodzinne (Yager i Andersen, 2005). Goldbloom i Garfinkel (1993 za: Józefik, 1999, s. 29) wymieniają następujące czynniki ryzyka w podziale na 3 grupy: kulturowe (ideał szczupłej sylwetki, społeczne oczekiwanie atrakcyjności formułowane wobec kobiet), czynniki rodzinne (przecenianie oczekiwań społecznych, występowanie zaburzeń jedzenia w rodzinie, występowanie chorób afektywnych albo alkoholizmu, relacje rodzinne, które utrudniają osiągnięcie autonomii w okresie dorastania), czynniki indywidualne (zaburzony obraz siebie, trudności w autonomicznym funkcjonowaniu, silna potrzeba osiągnięć, otyłość, doświadczenie nadużycia seksualnego, chroniczna choroba somatyczna). Jak można zatem zaobserwować wiele z wymienionych cech stanowi zarówno czynnik ryzyka jak i element etiologiczny przedstawionych powyżej modeli.

Z badań (Lask i Bryant-Waugh, 1992 za: Lask i Bryant-Waugh, 1993; Walsh, Wheat, i Freund, 2000) wynika również, że zawód który wykonujemy jest znaczącym czynnikiem ryzyka, ponieważ osoby, u których ciało jest narzędziem pracy lub też uwaga innych skupia się na ich cielesności, wykazują wyższy poziom skupienia na kształcie i masie ciała. Wśród pacjentów z anoreksją odnotowuje się również wysoki wskaźnik lęku przed przytyciem (Barg, Urban, Terlecka, Trzaska i Grabowski, 2006), który pojawił się w większości przypadków w okresie poprzedzającym rozwój pełnoobjawowej anoreksji.

 

Osobowość i temperament

Wśród pacjentów cierpiących na anoreksję i bulimię zaobserwowano prawie dwukrotnie częstsze występowanie zaburzeń osobowości (Grilo, 2002). Uwzględniając podtypy jadłowstrętu psychicznego przedstawione w DSM-V (2013) można stwierdzić, że pacjentki z anoreksją o typie restrykcyjnym częściej posiadają osobowość z cechami lękowymi, a pacjentki z bulimią i typem bulimicznym osobowość typu borderline albo histrioniczną. Jeśli chodzi natomiast o temperament to typ restrykcyjny, zgodnie z teorią temperamentu Cloningera, związany był z wysoką wytrwałością i niskim zapotrzebowaniem na stymulację, a typ bulimiczny oscylował pomiędzy wysokim a niskim zapotrzebowaniem na stymulację (Diaz-Marsa, Carrasco i Saiz, 2000).

 

Gotowość anorektyczna

Dokonując diagnozy osoby podejrzanej o wystąpienie anoreksji, pojawiają się często problemy w związku z brakiem spełnienia wszystkich wymaganych objawów. W takiej sytuacji możemy mówić o syndromie gotowości anorektycznej (SGA), który Ziółkowska (2001, s. 17) definiuje jako zespół objawów nasuwających podejrzenie nieprawidłowości w zakresie realizowania potrzeby pokarmowej oraz stosunku do własnego ciała. Z rozpoznaniem owego syndromu związane jest wystąpienie następujących zachowań: intensywna aktywność fizyczna (intensywność podlega okresowym fluktuacją), nadmierne zaabsorbowanie cielesnością i atrakcyjnością fizyczną, której towarzyszą porównania w górę; liczenie kaloryczności posiłków wraz skłonnością do kontrolowania kształtu i wagi ciała (towarzyszy temu często lęk przed przytyciem i silne napięcie), zaburzona percepcja rozmiarów własnego ciała, perfekcjonizm, niestabilność emocjonalna (Ziółkowska, 2001). Z badań (Chytra-Gędek i Kobieracka, 2008) wynika, że aż ponad 60 % osób czuje się usatysfakcjonowana kiedy zredukuje swoją masę ciała, 30% osób twierdzi, że osoby szczupłe odnoszą więcej sukcesów, 17% odczuwa lęk przed przytyciem. Ponadto w tym samym badaniu okazało się, że im najmłodsze były respondentki tym silniej koncentrowały się na kształcie i masie ciała oraz stosowały więcej technik mających na celu redukcję masy ciała.

CDN...

 

Bibliogarfia:

Abraham, S.,  Llewellyn-Jones, D. (1995). Anoreksja, bulimia, otyłość. Warszawa: PWN.

Barg, E., Urban, K., Terlecka, J., Trzaska, S. i Grabowski, M. (2006). Kogo może dotyczyć anorexia nervosa? Analiza materiału własnego. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 2(2), 43-49.

Bilikiewicz, A. (2003). Psychiatria.Podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Wydanwictwo PZWL.

Brytek-Matera, A. i Rybicka-Klimczyk, A. (2009). Wizerunek ciała w anoreksji i bulimii psychicznej. Warszawa: Wydawnictwo Difin.

Bulik, C.M. i Kendler, K.S. (2000). “I am what I (don’t) eat”: Establishing an identity independent of an eating disorder. The American Journal of Psychiatry, 157, 1755–1760.

Bryant-Waugh, R. (1993). Epidemiology. W: B. Lask, R. i Bryant-Waugh . (red.), (1993). Chilchood onest anorexia nervosa and related eating disorders., Hove, Hillsdale: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.

Cash, T. (1997). The body image work book: An Eight-Step Program for Learning to Like Your Looks. Canada: New Herbringer Publication, Inc.

Dare, Ch. i Szmukler, G.I. (1991). Family therapy of early-onset, short-history anorexia nervosa. W; B.D. Woodside i L. Shekter-Wolfson (red.), Family approaches in treatment of eating disorders. Washington, London: American Psychiatric Press.

De Panfilis, C., Rabbaglio, P., Rossi, C., Zita, G. i Maggni C. (2003). Body image disturbance, parental bonding and alexithymia in patients with eating disorders. Psychopathology, 36, 239–246.

Diaz-Marsa, M., Carrasco, J.L. i Saiz, J. (2000). A study of temperament and personality in anorexia and bulimia nervosa. Journal of personality Disorders, 14, 352–359.

Eizaguirre, A.E., de Cabezon, A.O.S., de Alda, I.O., Olariaga, L.J., Juaniz, M. (2004). Alexithymia and its relationships with anxiety and depression in eating disorders. Personal and Individual Differences, 36, 321–331.

Grilo, C.M. (2002). Recent research of relationships among eating disorders and personality disorders. Current Psychiatry Reports, 4, 18–24.

Halvorsen, I., Andersen, A. i Heyerdahl, S. (2005). Girls with anorexia nervosa as young adults. Self-reported and parent-reported emotional and behavioural problems compared with siblings. European Child & Adolescent Psychiatry, 14, 397–406.

Higgins, T. (1987). Self-discrepancy: a theory relating self and affect. Psychological Review, 94(3), 319-340.

Hoek, H.W. i Van Hoeken, D.(2003). Review of the prevalence and incidence of eating disorders. International Journal of Eating Disorders, 34, 383–396.

Jablow, M. M. (2000). Na bakier z jedzeniem. Anoreksja, bulimia, otyłość. Gdańsk: Wydawnictwo GWP.

Józefik, B. (1999). Epidemiologia zaburzeń odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Józefik, B. (1999). Inne formy terapii. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Józefik, B. (1999). Rokowanie w zaburzeniach odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Józefik, B. i Pilecki, M. (1999). Obraz kliniczny zaburzeń odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Józefik, B. i Ulasińska, R. (1999). Perspektywa rodzinna a rozumienie zaburzeń odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Józefik, B. i Ulasińska, R. (1999). Terapia rodzinna zaburzeń odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Knauss, Ch., Paxton, S.J., Alsaker, F.D. (2007). Relationship among body dissatisfaction, internalization of the media body ideal and perceived pressure from media in adolescent girls and boys. Body image, 4, 353-360.

Lask, B. i Bryant-Waugh, R. (1993). Chilchood onest anorexia nervosa and related eating disorders., Hove, Hillsdale: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.

Moller-Madsen, S. i Nystrup, J. (1992). Incidense of anorexia nervosa in Denmark. Acta Psychitr. Scand., 83(3), 197-200.

Nogas, G. (1999). Psychodynamiczne rozumienie zaburzeń odżywnia się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Nogas, G. (1999). Psychodynamiczne terapia zaburzeń odżywnia się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pilecki, M. (1999). Biologiczne metody leczenia zaburzeń odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pilecki, M. (1999). Diagnostyka zaburzeń odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pilecki, M. (1999). Historia zaburzeń odżywiania. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pilecki, M. (1999). Podstawy biologicznego rozumienia zaburzeń odżywiania. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pilecki, M. (1999). Podstawy terapii poznawczo-behawioralnej zaburzeń odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Popielarska, M. i Suffczyńska-Kotowska, M. (2000). Zaburzenia w odżywianiu się. W: A. Popielarska i M. Popielarska (red.), Psychiatria wieku rozwojowego. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Pużyński, S. i Wciórka, J. (2000). ICD-10 Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Kraków: Wydawnictwo Vesalius.

Russel, Ch.J. i Keel, P.M. (2002). Homosexuality as a specyfic risk factor for eating disorders in men. International Journal of Eating Disorders, 3(31), 300-306.

Schier, K. (2005). Bez tchu i bez słowa. Wieź psychiczna i regulacja emocji u osób chorujących na astmę oskrzelową. Gdańsk: Wydawnictwo GWP.

Schmidt, U. (2003). Aethiology of eating disorders in the 21st century. New answer to old questions. European Child & Adolescent Psychiatry, 12(1), 30–37.

Stice, E. (2002). Risk and maintenance factors of eating pathology: a metaanalityc review. Psychological Bulletin, 128, 825-848.

Stochel, M. i Janas-Kozik, M. (2010). Przyjaciółki wirtualnej Any – zjawisko pro anoreksji w sieci internetowej. Psychiatria Polska, 44(5), 693-702.

Tiggemann, M. (2005). Body dissatisfaction and adolescent self-esteem: prospective findings. Body image, 2, 129-135.

Tiggemann, M. i McGill, B. (2004). The role of social comparison in the effect of magazine advertisements on women's mood and body dissatisfaction. Journal of Social and Clinical Psychology, 23, 23-44.

Tokarski, J. (1980). Słownik wyrazów obcych. Warszawa: Wydawnictwo PWN.

Ulasińska, R. (1999). Psychoterapia grupowa w leczeniu zaburzeń odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Walsh, J.M., Wheat, M.E. i Freund, K. (2000). Detection, evaluation and treatment of eating disorders. The role of the primary care physician. Journal of General Internal Medicine, 15, 577–590.

Włodarczyk-Bisaga, K. (1993). Zaburzenia odżywiania się – rys historyczny, klasyfikacja i obraz kliniczny. Postępy Psychiatrii i Neurologii, 2, 43-57.

Yager, J. i Andersen, A.E. (2005). Clinical practice. Anorexia nervosa. New England Journal of Medicine, 353, 1481–1488.

Ziółkowska, B. (2001). Ekspresja syndromu gotowości anorektycznej u dziewcząt w stadium adolescencji. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.

Materiały pobrane z internet:

American Psychiatry Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. https://docs.google.com/a/st.swps.edu.pl/file/d/0BwD-YtZFWfxMbWs2UC1WdWJzZTQ/edit?pli=1

 

Mantella, D.G. (2007). Pro-Ana. Web-log uses and gratifications: towards understanding the pro – anorexia paradox. http://etd.gsu.edu/theses/available/etd-04182007 194043/unrestricted/ Mantella_Dana_ G_200705_ms.pdf.

Czy można jeść (za) zdrowo? Czym jest Ortoreksja Nervosa cz.1

         

źródło obrazka: http://santmagazine.com/wp-content/uploads/2015/08/landscape.jpg

 

  Możemy powiedzieć, że wchodzimy w moment swoistego „kultu” a właściwie  mody zdrowego jedzenia. Coraz więcej osób, zaczyna jeść świadomie, tzn. zaczyna spożywać posiłki zwracając uwagę na jakość spożywanych pokarmów. I nie ma w tym nic złego, nie od dzisiaj wiadomo, że zdrowa dobrze dobrana dieta wpływa na prawidłowe funkcjonowanie organizmu dorosłego człowieka w ciągu dnia, zapewnia prawidłowy rozwój organizmu dziecka a nawet jest jednym z wyznaczników  dobrego zdrowia i długowieczności.

            Czym innym jest natomiast sytuacja, w której „zdrowe” jedzenie przyjmuje miano obsesji i o tym w dzisiejszym poście. 

            Sam termin Ortorexia Nervosa, składa się z dwóch członów „Ortho” z języka Greckiego, co oznacza zdrowy, prawidłowy oraz „nervosa” co oznacza obsesja. Innymi słowy można użyć stwierdzenia Stevena Bratmana (2000) „zafiksowanie na zdrowym jedzeniu”.

Jak już napisałam nie ma nic złego w tym, że ktoś je zdrowo, ale jedzenie w zdrowy sposób ma też swoje granice, których przekroczenie może prowadzić do powstania Ortoreksji. Postaram się to pokazać na przykładzie. Zaczynamy jeść zdrowo, eliminujemy z diety niezdrowe produkty (np. Fast-foody). Przez pewien czas czujemy się dobrze, jesteśmy rześcy, wyspani - promieniejemy, wzmocnieni szukamy kolejnych rzeczy, które możemy zamienić lub wyeliminować by jeść jeszcze zdrowiej. Zasięgamy opinii koleżanek, kolegów dietetyków, kupujemy książki kucharskie. Starannie przygotowujemy posiłki, myślimy o tym, jak będzie wyglądał nasz dzienny, tygodniowy jadłospis, następnie eliminujemy z diety kolejne produkty, znowu czujemy się lepiej, odczuwamy dumę i mamy poczucie kontroli nad tym, co jemy, myślimy, planujemy co by tutaj zdrowo przyrządzić i eliminujemy kolejne produkty i tak dalej i tak dalej.

 Cały ten proces sprowadza się do tego, że w pewnym momencie dieta ze „zdrowej” przekształca się w dietę eliminującą kolejne produkty, które mogą być zdrowe, ale w przekonaniu osoby takimi nie są. W swojej książce Steven Bratman, przytacza przykład dziewczyny chorującej na Ortoreksję, która w pewnym momencie swojej choroby jadła same warzywa i owoce – dostarczając sporo witamin do organizmu (czyli można powiedzieć jadła bardzo zdrowo), jednak pozbawiała go zupełnie innych składników niezbędnych do funkcjonowania organizmu, jak np. proteiny, co w efekcie stosowania owocowo-warzywnej diety przyczyniło się do mocnego osłabienia organizmu.

            Inaczej cały ten proces można podsumować jako zafiksowanie na „zdrowym jedzeniu”, w którym:

-większą część dnia poświęca się na myślenie o „zdrowym” jedzeniu,

-planowaniu sposobu przyrządzania i spożywania posiłków, w wyznaczonym miejscu, w odpowiedniej ilości,

-traktowaniu jedzenia, jako drogi do osiągnięcia kontroli, poczuciu, że to co robimy ma większy sens, zatraca się gdzieś odczuwanie przyjemności z jedzenia,

-„zdrowe” planowanie jedzenia zajmuje dużo czasu, kontakty z bliskimi mogą zostać utrudnione,

- w momencie poluzowania zdrowej diety, może dojść do niezadowolenia z samego siebie, utraty kontroli nad działaniami.

            Jak widać za Ortoreksją stoją inne mechanizmy, niż tylko potrzeba zdrowego jedzenia i stylu życia. Oprócz chęci zmiany na zdrowe nawyki żywieniowe, potrzeba także odpowiednich uwarunkowań psychologicznych. Sama Ortoreksja jest cały czas badana, badacze wiedzą o niej coraz więcej - w następnym poście będzie więcej o uwarunkowaniach psychicznych, jak i o sposobach leczenia.

 

            Nie chcesz przegapić następnego artykułu? Zapraszamy na FAN PAGE

 

Więcej informacji w bibliografii: „Ortorexia Nervosa: Overcoming the obsession with healthful eating. Health food Junkies” Steven Bratman, M. D. (2000).

NOWOCZESNE SPOSOBY LECZENIA ANOREKSJI – MAUDSLEY MODEL OF ANOREXIA NERVOSA TREATMENT FOR ADULTS (MANTRA)

 

źródło: https://encrypted-tbn1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcT7eGgH4-gbjSbAMfYelGxxX5XJcttZqoU4vrlkfS_5_el6S68p

 

Istnieje wiele wyjaśnień etiologii anoreksji psychicznej. Z badań (Kipman i wsp., 1999 za: Brytek-Matera i Rybicka-Kliczyk, 2009; Schmidt, 2003) wynika, że anorexia nervosa może być chorobą dziedziczną. Inne wyjaśnienia genetyczo-biologiczne to: nieprawidłowości w zakresie działania alleli genów receptorów serotoninergicznych, dopaminergicznych i estrogenowych (Schmidt, 2003), nieprawidłowe działanie podwzgórza (Pilecki, 1999) oraz nieodpowiednie działaniee cholecystokininy i wazoaktywnego peptydu jelitowego (Hirschberg, 1998 za: Pilecki, 1999).

Inne z ujęć skupia się na czynnikach społeczno-kulturowych, w których podkreśla się przede wszystkich negatywne oddziaływanie ideałów kreowanych przed media na kształtowanie się obrazu ciała (Anschutz, Engels i Van Strien, 2008 za: Brytek-Matera i Rybicka-Kliczyk, 2009).

Terapeuci systemowi przyczyn będą dopatrywać się w czynnikach rodzinnych. W koncepcji rodzin anorektycznych (Minuchin, Rosman i Baker, 1978 za: Józefk i Ulasińska, 1999) wymienia się następujące cechy: usidlenie (rozmycie / zatrarcie się granic pomiędzy poszczególnymi osobami w rodzinie, któremu towarzyszy zamknięcie się na świat zewnętrzny i poczucie obowiązku troski o innych członków rodziny, niekoniecznie troszcząc się o siebie), nadopiekuńczość (uniemożliwienie dziecku podjęcia próby samodzielności i autonomicznego kontaktu z światem zewnętrznym, który przedstawiany jest jako wrogi i zagrażający jednostce), sztywność (chęć bezwzględnego zachowania status quo rodziny poprzez brak dokonywania jakichkolwiek zmian i nieadekwatne radzenie sobie z problemami), unikanie konfliktów (cecha silnie związana z cecha poprzedzająca ją, polegająca na tuszowaniu i ukrywaniu nieporozumień i problemów rodzinnych, po to aby zachowań wewnętrzną rodzinną równowagę), wciąganie dzieci w konflikty małżeńskie (dziecko staje się bądź mediatorem bądź sprzymierzeńcem któregoś z rodziców w sytuacji konfliktowej, jest to sytuacja bardzo trudna i stresująca dla dziecka, gdzie choroba może być sygnałem o tym, że to w relacji rodziców dzieje się coś niepokojącego).

Z punktu widzenia prawidłowego rozwoju niemowlęcia istotna jest relacja dziecka z pierwszym opiekunem (najczęściej matką). Na podstawie tego kontaktu kształtują się podwaliny obrazu siebie i tożsamości, matryca samoregulacji i samoświadomości (Krueger, 2002 za: Brytek-Matera i Rybicka-Kliczyk, 2009). Jeśli w pierwszych miesiącach i latach życia relacja matka - dziecko jest zaburzona, dochodzi do wykształcenia się trudności w identyfikowaniu własnych stanów wewnętrznych i potrzeb oraz nieprawidłowego postrzegania granic własnej tożsamości i cielesności.

Ponadto, nurt psychodynamiczny przyczyn zaburzeń odżywiania upatruje przede wszystkim w zaburzonym procesie separacji - iduwidualizacji, aktywacji kompleksu edypalnego oraz libinizacji (Nogas, 1999).

Istnieje także wiele czynników ryzyka anoreksji - niska samoocena, nadużycia seksualne, negatywne komentarze ze strony otoczenia na temat kształtu i masy ciała, perfekcjonizm, zaburzenia lękowe, depresja, kłopoty rodzinne (Yager i Andersen, 2005).

Sposób rozumienia powstania zaburzenia determinuje oddziaływania, które chcemy zastosować. Jedną z najnowocześniejszych metod jest Maudsley Model of Anorexia Nervosa Treatment for Adults (MANTRA), opracowana przez Eating Disorders Research Group oraz Eating Disorders Service (Maudsley Hospital w Londynie).

Metoda ta skupia się na następujących czynnikach osobowości, które przyczyniają się do utrzymania zaburzenia: bycie spokojnym/cichym, wrażliwym, nieśmiałym, perfekcjonistycznym. Koncentruje się również na sposobie myślenia – mało elastycznym i nadmiernie skupiającym się na szczegółach (towarzyszy temu silny strach przed popełnianiem błędów). Ponadto, z czasem osoba cierpiąca na anoreksję zaczyna traktować chorobę jako pozytywny aspekt życia pozwalający kontrolować życie i zarządzać nim. Z tym przekonaniem również MANTRA stara się walczyć.

Praca terapeutyczna trwa około 20 tygodni i koncentruje się na rozpoznaniu poglądów osoby, które podtrzymują chorobę oraz zmianie: nieelastycznego sposobu myślenia, unikania emocjonalnego oraz perfekcjonizmu. Ponadto, ważnym elementem jest również praca nad emocjami osoby cierpiącej na anoreksję - od rozpoznawania emocji, po przez regulację i ekspresję emocji, kończąc na rozwiązaniu problemów interpersonalnych (skupiając się również na możliwym podtrzymywaniu przez najbliższych zaburzenia u osób chorującej na anoreksję) (Schmidt, Tracey i Treasure, 2014).

Więcej na temat terapii MANTRA i badań w zakresie jej skuteczności i ekonomicznej opłacalności na stronach:

http://www.trialsjournal.com/content/14/1/160

http://www.researchgate.net/publication/263340687_The_Maudsley_Model_of_Anorexia_Nervosa_Treatment_for_Adults_(MANTRA)_Development_Key_Features_and_Preliminary_Evidence

http://www.national.slam.nhs.uk/services/adult-services/eatingdisorders/

Bibliogarfia:

 

Brytek-Matera, A. i Rybicka-Klimczyk, A. (2009). Wizerunek ciała w anoreksji i bulimii psychicznej. Warszawa: Wydawnictwo Difin.

 

Józefik, B. i Ulasińska, R. (1999). Perspektywa rodzinna a rozumienie zaburzeń odżywiania się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Nogas, G. (1999). Psychodynamiczne terapia zaburzeń odżywnia się. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

 

Pilecki, M. (1999). Podstawy biologicznego rozumienia zaburzeń odżywiania. W: B. Józefik (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

 

Schmidt, U. (2003). Aethiology of eating disorders in the 21st century. New answer to old questions. European Child & Adolescent Psychiatry, 12(1), 30–37.

Yager, J. i Andersen, A.E. (2005). Clinical practice. Anorexia nervosa. New England Journal of Medicine, 353, 1481–1488.

 

Schmidt, U., Tracey, D.W., Treasure, J.L. (2014). The Maudsley Model of Anorexia Nervosa Treatment for Adults (MANTRA): Development, Key Features, and Preliminary Evidence. Journal of Cognitive Psychotherapy, 28(1), DOI: 10.1891/0889-8391.28.1.48.

Dlaczego (nie) jemy? Psychologiczne uwarunkowania roli pokarmu w naszym życiu

 

Żródło: http://www.wprost.pl/F/pic.php?T=news&P=96134&w670=1&brt=1

Zaburzenia odżywiania, koncentrują się wokół aspektów związanych z ciałem, jak również wokół aspektów związanych z jedzeniem lub nie-jedzeniem. To właśnie jedzenie (a właściwie rola jaką spełnia w całej chorobie), w pewnym momencie staje się bardzo ważne. Sam pokarm jest także bardzo istotnym elementem życia codziennego, zdrowego człowieka. W tym poście chciałabym zwrócić uwagę na psychologiczne aspekty jakie ma dla nas pożywienie oraz przybliżyć nieco aspekty zdrowej diety.

Pewne stare przysłowie mówi, że jedzenie to coś więcej niż tylko pożywienie dla ciała. Jedzenie pozwala nam zaspokoić podstawowe funkcje naszego organizmu. Dzięki pożywieniu oddychamy, myślimy, ruszamy się. Odpowiednio dobrany pokarm dostarcza do organizmu wszelkich niezbędnych składników, dzięki którym możemy funkcjonować w ciągu całego dnia (Gajewska, 2010). Dzienne zapotrzebowanie organizmu obejmuje następujące elementy - białka (od 12 % do 14 %), tłuszcze (od 25 % do 30 %) oraz węglowodany (od 55 % do 60 %) (Ciborkowska i Rudnicka, 2007 za: Brytek-Matera i Rybicka-Klimczyk, 2009) – wyliczenia te pochodzą z piramidy żywienia, która wskazuje jakie elementy powinny znaleźć się w pożywieniu dorosłego człowieka.

Dieta w sposób istotny może wpływać na nasze samopoczucie, nastrój a także redukować negatywne skutki stresu powiązane ze stylem życia (Potocka i Mościcka, 2011). U pacjentów cierpiących na zaburzenia nastroju bardzo często obserwuje się między innymi niedobory kwasu foliowego, spowodowany spożywaniem zbyt małej ilości owoców i warzyw (Gajewska, 2009). Kwas foliowy jest substancją istotną z punktu widzenia emocji, ponieważ bierze udział w syntezie serotoniny. Kolejną substancją biorącą udział w powstaniu tzn. hormonu szczęścia jest trypotofan zawarty w nabiale i bananach (Gajewska, 2010). Jak pokazują wyniki badań (Merrill, Taylor i Aldana, 2008; Ross, Seguin i Seiswerda, 2007) kwas omega-3 (zawarty w dużej części w rybach) oraz witamina B6 łagodzą liczne symptomy depresji.

Pokarm spełnia także zakres różnych innych funkcji (pośrednich) - od symbolicznych (np. opłatek), przez społeczne (np. stypa, uczta podczas komunii świętej czy wesela), na kulturowych skończywszy (np. wystawny obiad po obronie dyplomu) (Ogden, 2010; Pilska i wsp., 2008). Jednakże pożywienie pełni także szczególną rolę, jeśli chodzi o funkcjonowanie psychiczne człowieka, dając wyraz w znaczeniu jakie przypisuje mu dana jednostka. Z psychologicznego punktu widzenia istotne jest, z kim i gdzie zazwyczaj spożywamy posiłki, jak go przygotowujemy oraz to, jakie towarzyszą temu emocje i myśli (Boruta-Gojny, 2014).

Z pozoru proste pytanie, o to dlaczego spożywamy pokarm, niesie oczywistą odpowiedź -  by zaspokoić głód. Jednak według Chmarzyńskiej (2004) (autorka książki Oswoić zaburzenia jedzenia) istnieją jeszcze dwa inne motywy przyjmowania pożywienia. Pierwszy z nich związany jest z emocjami i nastrojem, w którym jesteśmy przed i trakcie posilania się. Najczęściej sięgamy po słodycze lub inne przekąski, kiedy jest nam smutno, odczuwamy wewnętrzną pustkę i rozgoryczenie. W literaturze tego typu zachowanie określa się jako głód emocjonalny. Sięgając po przekąskę na chwilę poprawiamy sobie samopoczucie poprzez skojarzenie czegoś słodkiego (np. czekolady) z lepszym humorem i samopoczuciem (działa tutaj mechanizm food-mood-connection) (Boruta-Gojny, 2014; Sasin, 2010). Wzrost emocji pozytywnych, w sytuacji zjedzenia czekolady, spowodowane jest to wzrostem serotoniny oraz bogactwem witamin (tj. A, B, E), które czekolada zawiera (Wójcik-Niklewska, 2014). Drugim motywem przyjmowania pokarmu według Chmarzyńskiej (2004) jest jedzenie w towarzystwie - gdzie bardzo duże znaczenie mają przekonania normatywne, jakie dana osoba wytwarza przebywając w określonym kręgu kulturowym (Boruta-Gojny, 2014). Przykładem kulturowego aspektu jedzenia, jest sytuacja, w której podczas przyjęcia jesteśmy zobowiązani spróbować tego co nam gospodarz oferuje, ponieważ w innym wypadku może czuć się urażony.

Inne ciekawe badanie, autorstwa Ziółkowskiej i wsp. (2012), opierało się na zadaniu pytania Co jemy i dlaczego jemy. Wyniki pokazują, że dzieci jedzą bo: chcą być zdrowe i są głodne. Autorzy zwracają uwagę, że ważny jest tutaj kontekst jedzenia. Najbardziej optymalne z punktu widzenia rozwoju dziecka wydaje się być spożywanie posiłku wspólnie z opiekunami, co stanowi element socjalizacji (dziecko uczy się zasad i kultury jedzenia). Nieco inaczej kształtuje się sytuacja w wieku młodzieńczym, gdzie spożywanie pokarmu spełnia funkcję głównie zaspokojenia głodu. Natomiast dorośli jedzą bo są głodni i chcą zachować zdrowie.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na fakt, że kształtowanie naszych nawyków żywieniowych (w tym postaw wobec jedzenia) rozpoczyna się w dzieciństwie, a w okresie adolescencji owe nawyki ulegają utrwaleniu (Ogden, 2010). Dziecko od najmłodszych lat przygląda się rodzicom w sytuacjach związanych z przyrządzaniem i spożywaniem posiłków (społeczny wymiar uczenia się oraz mechanizm modelowania). Dla przykładu wspomnianego modelowania, warto przytoczyć badanie Addessi (2005). Wyniki wskazują na istotną role modela w kształtowaniu nawyków żywieniowych. Dzieci częściej jadły nowy produkt, w momencie posadzenia go przy dorosłym, który ten produkt spożywał (zwłaszcza w takim samym kolorze). Wczesne badania nad preferencjami żywieniowymi pokazały, że nawet wśród noworodków można zaobserwować określone preferencje smakowe (Desor i wsp., 1973). Dotyczy to szczególnie pokarmu słodkiego, kojarzonego ze smakiem mlekiem matki ()

Sposób żywienia zdaje się być również związany ze sposobem funkcjonowania psychicznego człowieka, a zwłaszcza z  poziomem stresu, którego człowiek doświadcza na co dzień. Na wskutek podważonego napięcia emocjonalnego, wywołanego trudnymi sytuacjami, poziom hormonu stresu (kortyzolu) w organizmie znacząco wzrasta (Torres i Nowson, 2007 za: Potocka i Mościcka, 2011). Hormon ten powoduje zwiększenie apetytu po przez wzbudzenia szlaku neuronalnego związanego z neuropeptydem Y (Żukowska i wsp., 2007). Silny stres może zwiększać również zapotrzebowanie na serotoninę, która wpływa znacząco na przeżywane emocje (Somer, 1997 za: Potocka i Mościcka, 2011). Ponadto jak pokazują badania (Potocka i Mościcka, 2011), im większego stresu osoba doświadcza, tym więcej przejawia negatywnych nawyków żywieniowych.

Owe negatywne nawyki związane są z konfliktem pomiędzy czynnością spożywania pokarmu, a odmową przyjmowania go (Charles i wsp. (1987), czego motywację stanowi chęć zachowania szczupłej i zgrabnej sylwetkę. Paradoksalnie, w świecie, gdzie pokarm stał się ogólnodostępny, presja ta jest znacząca. Ograniczenie jedzenia przejawiane jest także jako akt samokontroli (Gordon, 2000). Bordo (1990) twierdzi, często szczupłość to wyzwanie, jakiemu należy bezwzględnie sprostać, by pokazać, że potrafimy się hamować. Często tego typu zachowania mogą predysponować jednostkę do powstania zaburzeń odżywiania, w szczególności takich jak anoreksja psychiczna czy bulimia psychiczna (Rojewski, 2004). Decydującą rolę oprócz dążenia do szczupłości, mają tutaj takie czynniki jak: lęk przed przytyciem, nadmierna koncentracja na masie i kształcie ciała (w tym niezadowolenie z własnej sylwetki) (Brytek-Matera i Rybicka-Klimczyk, 2009).

Z drugiej strony rośnie odsetek osób cierpiących na nadwagę i otyłość. Dane są alarmujące. Według  raportu WHO (2014), rozpowszechnienie zjawiska ma miano epidemii. W naszej kulturze otyłość jest traktowana jako coś niepożądanego (Matz, 2002), a osobom otyłym przypisuje szereg negatywnych stereotypów (Carr i wsp., 2005).

Warto zatem zastanowić się jak czy jesteśmy wstanie sprostać tak sprzecznemu przekazowi medialno-kulturanemu, wymagającemu od nas zdrowia, ale zarazem szczupłości, a także przyjmowania pokarmu (podyktowanego zwyczajami społecznymi i kulturowymi), zachowując jednak duża wstrzemięźliwość.

Pamiętaj czytelniku a naszym fanpage’u, jeśli nie chcesz przegapić najnowszego wpisu na naszym blogu, jak i chciałbyś dowiedzieć się ciekawych rzeczy związanych z szeroko roumianą psychologią (nie) jedzenia. Zapraszamy!

 

 

Bibliografia:

Addessi E., Golloway, A.T., Visalberghi E., Birch L.L. (2005). Specyfic social influences on the acceptance of novel foods in 2-5-yeard-old children. Appetie, 45(3), s. 264-271.

Bordo, S. (1990). Reading the Spender body. W:Jacobus, M., Keller, S., Shutleworth, S (red.).  Body/Politics: Women and the Discourses of Science. New York: Routledge.

Boruta-Gojny, B. (2014). Psychologiczne aspekty żywienia. W: Żywienie i suplementacja wsporcie, rekreacji i stanach chorobowych. Katowice: Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki.

Brytek-Matera, A. i Rybicka-Klimczyk, A. (2009). Wizerunek ciała w anoreksji i bulimii psychicznej. Warszawa: Wydawnictwo DIFIN.

Charles, N., Kerr, M. (1987). Just the way it is: Gender and age differences in family food consumption. W: Brannen, J.,  Wilson., G (red.). Give and Take in familie studiem inresource distribution. London: Allen and Unwin

Desor, J.A., Maller, O., Turner, R.E. (1973).  Taste and acceptance of segars by human infants. Jurnal           of Comparactive and Psychological Psychology.  84, s. 496-501.

Gajewska, D. (red.). (2010). Podstawy żywienia i dietoterapii. Wrocław: Elsevier Urban & Partner.

Gordon, R.A. (2000). Eating Disorders: Anatomy of a Social Epidemic, wyd.2. Oxford: Blackwell.

Matz, P.E., Foster, G.D., Faith, M.S,. Wadden, T.A,. (2002). Correlates of body image dissatisfaction among overweight women seeking weight loss. J. Consult. Clin. Psychol. 70, 1040–1044.

Merril, R., Taylor, P. i Aldana S.G. (2008). CoronaryHealthImprovementProject(CHIP) isassociatedwithimprovednutrientintake anddecreaseddepression.Nutrition, 24(4), 314-321.

Ogden, J., (2010). Psychologia odżywiania się. Od zdrowych do zaburzonych zachowań żywieniowych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pilska M., Jeżewska-Zychowicz, M. (2008) Psychologia żywienia. Wybrane zagadnienia. Warszawa: Wydawnictwo SGGW.

Potocka, A. i Mościcka A. (2011). Stres oraz sposoby radzenia sobie z nim a nawyki żywieniowe wśród osób pracujących. Medycyna Pracy, 62(4), 377-388.

Rajewski, A. (2004). Zaburzenia odżywiania. Psychiatria dzieci i młodzieży., Warszawa:Wyd. Lekarskie PZWL, 247366.

Ross, B.M., Seguin, J. i Sieswerda, L.E. (2007). Omega-3 fatty acids as treatments for mental illness: which disorder and which fatty acid? BioMed Central, 18 (6), 21.

Sasin, A. (2010). Głodne emocje. Jak schudnąć mądrze, skutecznie i na zawsze. Warszawa: Wydawnictwo Helion.

Ziółkowska B., Mroczkowska, D. (2012). Dlaczego jemy? Uwarunkowania stosunku do jedzenia w cyklu życia na podstawie analizy wyników wstępnego sondażu. Teraźniejszość – człowiek – edukacja, 4, 99-14

Żukowska, Z. i wsp. (2007). Neuropeptide Y acts directly in the periphery on fat tissue and mediates stress — induced obesity and metabolic syndrome. Nat. Med. 13, 803–811.

Materiały pobrane z Internetu:

Chmarzyńska, J. (2004). Oswoić zaburzenia jedzenia. (http://www.psychoterapia.nwd.pl/uzaleznienia.html). Dostęp internetowy.

Wójcik-Niklewska, B.(2014)http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,400016,czekolada-poprawia-nastroj-i-dziala-antynowotworowo.html

WHO (2014). http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en/

 

 

 

Nowe dyskursy w nauce - The 23rd International Conference Eating Disorders, 2015, Alpbach, Tirol

                                                              

Źródło: http://media.cylex-oesterreich.at/companies/7342/100/logo/logo.jpg

The 23rd International Conference Eating Disorders, 2015, Alpbach, Tirol - to wydarzenie, podczas którego w jednym miejscu spotykają się specjaliści z różnych dziedzin (praktycy, naukowcy), aby wspólnie eksplorować temat zaburzeń odżywiania i otyłości. Podczas wydarzenia uczestnicy mają możliwość zaprezentowania wyników swoich badań (w postaci posterów i referatów), udziału w warsztatach prowadzonych przez znanych na całym świecie specjalistów z zakresu zaburzeń odżywiania (w tym roku jednym z gości honorowych była prof. Ulrike Schmidt) oraz podzielenia się swoimi przemyśleniami i wnioskami podczas krótkich paneli dyskusyjnych.

 

Konferencja daje także możliwość rozwoju młodym naukowcom na arenie międzynarodowej, dlatego też postanowiłyśmy spróbować swoich sił, prezentując badania własne dotyczące społeczno-kulturowych aspektów obrazu ciała i niezadowolenie z niego (aby zobaczyć naszą pracę kliknij na tytuł - pt. „If I were thin, I would look like somebody from the magazine!” – sociocultural attitudes towards appearance and body dissatisfaction among women and men without eating disorders).

Udział w tej konferencji to doskonała możliwość pogłębienia wiedzy z zakresu teorii oraz terapii zaburzeń odżywiania i otyłość. To także miejsce, w którym można poznać nowe trendy w świecie nauki.

W tym roku dużym zainteresowaniem cieszył się temat stygmatyzacji osób otyłych wśród dzieci i adolescentów (między innymi praca pt. Weight-related attitudes in 4- to 7-year-olds: The role of executive function, autorstwa PICHLER i współpracowników), zastosowania  innowacyjnych metod leczenia wykorzystujących nowe technologie (Jourvie) oraz terapii skierowanej na emocje (MANTRA).

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia strony organizatora konferencji: tutaj oraz do zobaczenia fotorelacji z konferencji na naszym fanpage.

 

Nie będę się z nim bawił, bo jest gruby! – stereotypowe postrzeganie osób z otyłością i nadwagą.

źródło obrazka: http://wf3.xcdn.pl/files/13/06/18/549249_pl25s05_niejasne_zasady.jpg_34.jpg

 

 

            Co raz więcej mówi się o otyłości, jako nie tylko problemie medycznym, ale także jako o problemie psychologicznym. Badania pokazują, że na otyłość cierpi coraz więcej osób, w Polsce nawet 28% populacji może mieć wagę powyżej normy. Kiedy mówimy o otyłości, mamy na myśli (według definicji Tatoń z 2007) „patologiczne zwiększenie tkanki tłuszczowej, doprowadzające do upośledzenia czynności organizmu człowieka oraz co powstania innych chorób i utraty życia”. Najczęściej posługuje się  wskaźnikiem BMI (Body Mass Index – termin po raz pierwszy użyty przez belgijskiego astronoma dr Queteleta w 1871 r.), w celu rozpoznania czy nasza waga jest w normie czy też nie. Inaczej mówiąc wskaźnik BMI jest to waga w kilogramach dzielona przez wzrost podniesiony do kwadratu.  Jeśli nasze BMI jest między 25 a 29 to znaczy, że prawdopodobnie mamy nadwagę, jeśli jest powyżej 30 prawdopodobnie mamy już otyłość.

            Żyjemy w społeczeństwie, w którym kult szczupłości i szczupłej sylwetki staje się wyznacznikiem atrakcyjności. Osobą szczupłym przypisuje się szereg pozytywnych cech tj. miły, ładny, inteligentny – zachodzi tutaj tzw. efekt aureoli. Czyli cecha  określana jako pozytywna –szczupłość rozszerza się na inne cechy danej osoby. W związku z tym, coraz częściej osoby niewpisujące się w określony kanon piękna uznawane są za nieatrakcyjne, a nawet gorsze. Takie postrzeganie dotyczy w dużej mierze osób z nadwagą i otyłością. Takie myślenie, prowadzi też do wielu stereotypów.

 

W takim razie czym jest stereotyp?   Z jednej strony jest to pewien schemat ułatwiający funkcjonowanie, w uproszczony sposób pokazujący i odzwierciedlający nastroje społeczne. Stereotypizuje się określone grupy, nadmiernie generalizują i zakładając, że wszyscy członkowie grupy są tacy sami. Stereotypy są nacechowane emocjami, często ich zabarwienie jest negatywne. Grupa, która „nakłada” stereotypy na inną grupę uważa siebie za lepszą – co pokazuje w sposobie, w jaki stereotyp jest formułowany. W pewien sposób stereotypy ułatwiają funkcjonowanie, z drugiej strony często są źródłem konfliktów oraz bywają bardzo krzywdzące. Stangor (2009) wyróżnia, że stereotypy mogą prowadzić do odrzucenia, stygmatyzacji, dyskryminacji oraz uprzedzeń, względem stereotypizowanej grupy.

            Społeczne postrzeganie osób otyłych, oprócz ogólnej nieatrakcyjności interpersonalnej osoby względem osoby szczupłej zakłada szereg cech, z jakimi osoba z nadwagą i otyłością jest utożsamiana. W badaniu przeprowadzonym przesz Alicję Głębocką oraz współpracowników z Uniwersytetu Opolskiego w 2008 r. badacze wyróżnili dwie drogi postrzegania osób z nadwagą i otyłością. Z jednej strony osoby otyłe były postrzegane jako: leniwy, niechlujny czy pozbawiony poczucia kontroli a z drugiej jako osobę ciepłą, miła, przyjacielską. Bardzo często zakłada się także, że wymienione cechy są cechami osoby, można powiedzieć, że już „wrodzonymi”, a nie postrzegane jako chwilowy stan, czy gorszy dzień danej osoby.

            Z kolei w innym badaniu Richardson i współpracowników w 1961 i Stuker w  2003 roku przeprowadzili badanie gdzie odpowiednio pytali dzieci oraz adolescentów z kim chcieliby się bawić mając do wyboru dziecko otyłe, dziecko z blizną na twarzy, poruszające się na wózku, chodzące o kulach, bez dłoni, dziecko zdrowe. Najrzadziej spośród badanej grupy badani wybierali do wspólnej zabawy osoby otyłe, co więcej w uzasadnieniu dlaczego tak się stało, dzieci odpowiadały że nie chcą się bawić, ponieważ osoby z otyłością, są leniwe, powolne, i nie mają innych przyjaciół. Co najbardziej bolesne, już w grupie dzieci trzyletnich obserwuje się negatywne atrybucje względem osób otyłych. Bardzo często też osoby otyłe są przedmiotami drwin, i agresji ze strony rówieśników. Pokazywane jest też wykluczenie z grupy, czy ze wspólnych zabaw. Jak się czują osoby wykluczone? Łatwo się domyślić.

            Przede wszystkim, co więcej jeśli chodzi o chłopców, to czuja się oni wykluczeni oraz niepotrzebni zwłaszcza w sportach oraz grach zespołowych (Helfert i Warschburger, 2011). Warto tutaj zaznaczyć, że kiedy kobiety postrzegają swoje ciało w formie estetycznej, to mężczyźni postrzegają swoje ciało w kategoriach procesu – wyraźniej mówi o tym koncepcja Franzoi, dla bardziej ciekawskich. Jeśli chodzi o nastoletnie dziewczynki to czują się one znacznie brzydsze i maja przekonanie, że nie zasługują na związki w przeciwieństwie do i rówieśniczek w normowadze. Dodatkowo wykluczenie społeczne rodzi lęk, niepokój, prowadzi do obniżonej samooceny oraz nawet stanów depresyjnych.

            Warto zapamiętać, że tak nie jest. Stereotypy, nawet najbardziej okrutne spełniają pewną swoją funkcję w społeczeństwie. Jak wiemy, każdy niezależnie od tego jak wygląda jest wartościowym człowiekiem i nie powinien być oceniany przez pryzmat swojej wagi.

Tak w kontekście małej adnotacji. Jeśli podejrzewasz u siebie problem z nadwagą i otyłością, i nie wiesz od czego zacząć, masz pewne wątpliwości zajrzyj do naszej ulotki, którą razem z Ogólnopolskim Centrum Zaburzeń Odżywiania udało nam się stworzyć. Ulotkę znajdziesz tutaj.

 

Bibliografia:

Helfert, S., & Warschburger, P. (2011). doi:10.1016/j.bodyim.2011.01.00 

 Stangor, C.(2009). The study of stereotyping, prejudice, and discrimination within social psychology: A quick history of theory and research. In T. D. Nelson (Ed.), Handbook of prejudice, stereotyping, and discrimination (pp. 1–22). New York, NY: Psychology Press.

Richardson, S. A., Goodman, N., Hastorf, A. H., & Dornbusch, S. M. (1961). doi:10.2307/2089861. Latner, J. D., & Stunkard, A. J. (2003). doi:10.1038/oby.2003.61

Pearce, M. J., Boergers, J., & Prinstein, M. J. (2002). doi:10.1038/oby.2002.53

Puhl, R. M., & Latner, J. D. (2007). Op cit.

Tatoń, J. Czech, A., Bernas., M (2007)Genetyczne podstawy etiologii otyłości. W: J. Tatoń, A. Czech, M. Bernas, M (red.). Otyłość zespół metaboliczny (s. 42-60). Warszawa: Wydawnictwo Literackie PZWL

 
Mighty Free Joomla Templates by MightyJoomla