Czy można jeść zbyt zdrowo – rozważania na temat ortoreksji


Źródło:https://www.google.pl/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwiB5tyhiuHKAhUJWhQKHS3xCTkQjRwIBw&url=http%3A%2F%2Fwww.akademiadietetyki.pl%2Fgdy-zdrowe-odzywianie-staje-sie-obsesja-rzecz-o-ortoreksji%2F&psig=AFQjCNEig1UC9vF_mU0mh4LvovPgaYKEeQ&ust=1454777395450185

   Biorąc do ręki jakiekolwiek czasopismo lifestylowe, znajdziemy w nim przepisy na pyszne potrawy (z dołączonym zdjęciem potęgującym głód). Jednak kilka stron dalej będzie prezentowana pani o świetnej sylwetce, mówiąca o tym jak szybko udało jej się schudnąć dzięki cudownej diecie która zastosowała. Poniżej dodane będą również porady dotyczące aktywności fizycznej i oczywiście zdrowego odżywiania, polecające wyeliminować wiele grup pokarmów…

   Powyżej opisana sytuacji to klasyczny przykład oddziaływania mediów na nas w dobie współczesnego konsumpcjonizmu, ścierającego się z naciskiem na to by żyć i odżywiać się zdrowo (Ziółkowska, 2009). Taki wpływ społeczno-kulturowy kształtuje w nas postawy wobec własnego ciała i żywienia. Niestety wiąże się również z negatywnym konsekwencjami w postaci odczuwanego przymusu żeby posiadać jak najsmuklejszą sylwetkę (między innymi w anoreksji), czy też odżywiać się możliwie najzdrowiej (ortoreksja) (Janas-Kozik, Zejda, Stochel, Brożek, Janas i Jelonek, 2012; Stochel, Janas-Kozik, Zejda, Hyrnik, Jelonek i Siwiec, 2015).

   Pierwsze wzmianki na temat ortoreksji pojawiły się w książce amerykańskiego lekarza Stevena Bratmana pt. Health Food Junkies: orthorexia nervosa: overcoming the obsession with healthful eating (Bratman i Knight, 2000). Opisuje w niej swoje własne zmagania z tym zaburzeniem. Początkowo przez wiele lat był przekonany o słuszności swojego zachowania, jednak z czasem zrozumiał, że to nie tylko zdrowe odżywianie. Bratman tak bardzo skupiał na przygotowaniu i kupnie produktów, że odsunął się od najbliższych i z czasem jego stan zdrowia się pogarszał (ograniczał kolejne grupy produktów, ponieważ uważał, że nie są zdrowe). Autor opisuje również, że za początek swojej choroby uważa dzieciństwo i chorobę z jaką się wtedy zmagał, która wymagała od niego odżywania się w określony sposób. Rodzice, jako osoby mający decydujący wpływ na powstanie nawyków żywieniowych, wykształcili w młodym Bratmanie przekonanie, że duże skupienie na odżywianiu zapewnią mu zdrowie. Bratman korzystając w własnych doświadczeń opracował również Bratman Test for Orthorxia (Bratman i Knight, 2000). Padają w nim między innymi pytania o: planowanie diety, spożywania posiłków po za domem, samopoczucie kiedy jednostka zdrowo się odżywia.

   Temat ortoreksji w swoich pracach badawczych podejmują również uczeni z włoskiego Uniwersytetu Sapienza (Donini, Marsili, Graziani, Imbriale i Canella, 2004). Opisują oni ortoreksję jako jednostkę chorobową posiadające elementy charakterystycznego dla obsesyjno-komuplsywnego zaburzenia osobowości. Ortoreksję traktują jako zaburzenie długotrwałe, cechujące się zdecydowanie nadmierną fiksacją na zdrowym odżywianiu (ibidem). Kiedy  sposób odżywiania osób z orotreksją zmienia się na mniej zdrowy odczuwają zdecydowane obniżenie jakości własnego życia.

   Inne z doniesień naukowych mówią, że zaburzenie to można rozpatrywać w kategorii zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych (ze względu na występowanie obsesyjnych myśli o konieczności jak najzdrowszego odżywiania się oraz kompulsji, czyli na przykład spożywania posiłków tylko w domu) (Janas-Kozik i wsp., 2012). Ze względu najlepsze zbadanie elementu behawioralnego tego zaburzenia, niektóre z badań podejmują próbę klasyfikacji ortoreksji w ramach uzależnień od zachowań (Rowicka, 2014).

   Statystyki europejskie pokazują, że zaburzenie to może występować nawet u 0,5%-1% Hiszpanów (Bartina, 2007). Jeśli chodzi o rozpowszechnienie w Polsce, to z badań Stochel i współpracowników (2015) wynika, że nawet około 50% uczniów szkół ponadgimnazjalnych wykazuje zachowania wysoko ryzykowane z punktu widzenia ortoreksji.

Więcej informacji na ten temat: tutaj

Bibliografia:

Bartrina, J.A. (2007). Ortorexia o la obsesión por la dieta saludable. Archivos Latinoamericanos de Nutrición, 57(4), 313–315.

Bratman, S., Knight, D. (2000). Health Food Junkies: orthorexia nervosa: overcoming the obsession with healthful eating. New York: Broadway Books.

Donini, L.M., Marsili, D., Graziani, M.P., Imbriale, M., Canella, C. (2004). Orthorexia nervosa: A preliminary study with a proposal for diagnosis and an attempt to measure the dimension of the phenomenon. Eating and Weight Disorders - Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 9(2), 151–157.

Janas-Kozik, M., Zejda, J., Stochel, M., Brożek, G., Janas, A., Jelonek, I. (2012). Ortoreksja – nowe rozpoznanie. Psychiatria Polska, 46(3), 441-450.

Rowicka, M. (2014). Ortoreksja i Bigoreksja charakterystyka zjawisk i kierunki badań. II Międzynarodowa Konferencja: Patologiczny hazard i inne uzależnienia behawioralne. Warszawa, 25-26 listopada 2014 r..

Stochel, M., Janas-Kozik, M., Zejda, J., Hyrnik, J., Jelonek, I., Siwiec, A. (2015). Walidacja kwestionariusza ORTO-15 w grupie młodzieży miejskiej w wieku 15–21 lat. Psychiatria Polska, 49(1), 119-134.

Ziółkowska, B. (2009). Opętanie (nie)jedzeniem. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Mighty Free Joomla Templates by MightyJoomla